Jakie suplementy dla kobiet w ci膮偶y?

Jakie suplementy dla kobiet w ci膮偶y?

Ci膮偶a to okres przygotowa艅 na przyj艣cie maluszka na 艣wiat. Przysz艂a mama powinna dba膰 o zdrowie swoje i rozwijaj膮cego si臋 w niej dziecka. Jakie sk艂adniki od偶ywcze s膮 szczeg贸lnie wa偶ne?

Dieta czy suplementacja?

Dieta kobiety w ci膮偶y powinna by膰 dobrze zbilansowana. Dzi臋ki temu dostarcza sobie sk艂adniki do prawid艂owego funkcjonowania, a dziecku 鈥 do wzrostu i rozwoju. Dlatego w czasie ci膮偶y warto przeanalizowa膰 swoje nawyki 偶ywieniowe, zamiast si臋ga膰 w pierwszej kolejno艣ci po wielowitaminowe suplementy diety.[[1]] Jednak nie zawsze jeste艣my w stanie zaspokoi膰 dzienne zapotrzebowanie na kluczowe w ci膮偶y sk艂adniki. Przyjrzyjmy si臋 aktualnym rekomendacjom dotycz膮cym suplementacji u kobiet ci臋偶arnych.

Kwas foliowy

Kwas foliowy, inaczej witamina B9, to niezb臋dny sk艂adnik od偶ywczy, szczeg贸lnie dla kobiet planuj膮cych i b臋d膮cych w ci膮偶y. Odpowiada za syntez臋 DNA i RNA, ale tak偶e bierze udzia艂 w wytwarzaniu i r贸偶nicowaniu element贸w krwi oraz funkcjonowaniu uk艂adu nerwowego.[[2]]

Dlaczego kwas foliowy jest tak wa偶ny w ci膮偶y?

Przyjmowanie zalecanych dawek kwasu foliowego w ci膮偶y, zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej u dziecka. Dzi臋ki odpowiedniej diecie lub suplementacji witaminy B9 przez mam臋, uk艂ad nerwowy dziecka mo偶e si臋 prawid艂owo rozwija膰.[2]

殴r贸d艂a kwasu foliowego

Naturalnie kwas foliowy wyst臋puje w :

  • jajach,
  • mleku,
  • dro偶d偶ach,
  • grochu i fasoli,
  • warzywach li艣ciastych, jak: szpinak, sa艂ata.[2]

Jaka dawka kwasu foliowego?

Rekomendowana dawka kwasu foliowego zale偶y od trymestru ci膮偶y. W I trymestrze zaleca si臋 przyjmowanie 0,4-0,8 mg kwasu foliowego dziennie. Po 12 tygodniu ci膮偶y dawka ta wynosi mi臋dzy 0,6 a 0,8 mg na dzie艅. Tak膮 te偶 dawk臋 poleca si臋 stosowa膰 w okresie karmienia piersi膮. Zapotrzebowanie na kwas foliowy mo偶e by膰 wi臋ksze, gdy np. w poprzedniej ci膮偶y rozwin臋艂a si臋 wada cewy nerwowej.[1]

Suplementacj臋 kwasem foliowym zaleca si臋, jak wcze艣niej wspomniano, ju偶 na etapie planowania ci膮偶y. Najlepiej, aby wszystkie kobiety zdolne do zaj艣cia w ci膮偶臋 dba艂y o spo偶ywanie 0,4 mg/dob臋 kwasu foliowego.[1,2]

Witamina D w ci膮偶y

Ci臋偶ko zaspokoi膰 dzienne zapotrzebowanie na witamin臋 D posi艂kami. Co prawda znajdziemy j膮 w 偶贸艂tkach jaj, 偶贸艂tych serach, czy te偶 rybach (np. 艂ososiu), ale nie s膮 to wystarczaj膮ce ilo艣ci. G艂贸wnie witamin臋 D czerpiemy dzi臋ki jej syntezie w sk贸rze pod wp艂ywem s艂o艅ca. Niestety w zwi膮zku z klimatem, w jaki 偶yjemy, cz臋sto zdarzaj膮 si臋 niedobory tej witaminy.

Najoptymalniej jest dostosowa膰 dawk臋 do st臋偶enia witaminy D w surowicy. W tym celu konieczne jest jej oznaczenie. Je偶eli badanie nie jest mo偶liwe, sugeruje si臋 przyjmowanie 2000 j.m./dob臋 przez ca艂y okres ci膮偶y i laktacji. Zalecenie to obejmuje kobiety bez obci膮偶e艅 wskazuj膮cych na znaczny niedob贸r witaminy D oraz o prawid艂owym BMI.[1,[3]]

Rola witaminy D w ci膮偶y

Witamina D korzystnie wp艂ywa na zdrowie mamy, na przyk艂ad wspieraj膮c prac臋 uk艂adu odporno艣ciowego. Wspomaga ona tak偶e wch艂anianie wapnia i prawid艂owy rozw贸j uk艂adu kostnego dziecka.[1,[4]]

DHA w ci膮偶y 鈥 zalecenia

DHA, czyli kwas dokozaheksaenowy, to wielonienasycony kwas t艂uszczowy. Znaczne ilo艣ci DHA znajdziemy m.in. w rybach lub algach. Kupuj膮c ryby, warto jednak zwr贸ci膰 uwag臋 na ich jako艣膰 oraz gatunek. Niekt贸re z nich mog膮 zawiera膰 du偶e ilo艣ci szkodliwych substancji, takich jak rt臋膰, co jest szczeg贸lnie gro藕ne dla maluszk贸w b臋d膮cych w brzuchu mamy. Najwi臋ksze st臋偶enie rt臋ci znajduje si臋  np. w tu艅czykach.

Wiele preparat贸w dla kobiet w ci膮偶y ma w swoim sk艂adzie w艂a艣nie DHA. Zalecana suplementacja to co najmniej 200 mg DHA dziennie u ka偶dej kobiety w ci膮偶y, a w grupie os贸b zagro偶onych przedwczesnym porodem 鈥 1000 mg/dob臋.[1]

Rola DHA

DHA obni偶a ryzyko przedwczesnego porodu. Ponadto jest niezb臋dny do prawid艂owego rozwoju m贸zgu i siatk贸wki p艂odu.[4]

Zapotrzebowanie na jod w czasie ci膮偶y

Jego zapotrzebowanie w czasie ci膮偶y wzrasta, nie tylko ze wzgl臋du na zapotrzebowanie p艂odu, ale tak偶e zwi臋kszon膮 jego utrat臋 przez nerki. Jod bierze udzia艂 w regulacji pracy tarczycy, co jest kluczowe dla kobiety ci臋偶arnej i jej rozwijaj膮cego si臋 dziecka, ale tak偶e z perspektywy planowania powi臋kszenia rodziny.[1]

Znaczenie jodu dla rozwijaj膮cego si臋 dziecka

Niedob贸r tego pierwiastka mo偶e doprowadzi膰 do:

  • zwi臋kszonego ryzyka poronie艅 lub przedwczesnych porod贸w,
  • uszkodze艅 uk艂adu nerwowego, w tym wrodzonego niedorozwoju umys艂owego,
  • niedos艂uchu lub g艂uchoty u noworodk贸w.[1]

Rekomendacje suplementacji jodu w ci膮偶y

Zaleca si臋 przyjmowanie jodu przez wszystkie kobiety w ci膮偶y w dawce 150-200 mcg/dob臋. U przysz艂ych mam z chorobami tarczycy, suplementacja jodu powinna by膰 prowadzona pod kontrol膮 st臋偶enia hormon贸w tarczycy i przeciwcia艂 tarczycowych.[1]

殴r贸d艂a jodu

Du偶e zawarto艣ci jodu znajdziemy w rybach morskich, np. dorszu, makreli, fl膮drze, ale tak偶e algach.[4]

Suplementacja 偶elaza w ci膮偶y

Nie ma prostej odpowiedzi na pytanie 鈥濩zy suplementowa膰 w ci膮偶y 偶elazo?鈥. Z ca艂膮 pewno艣ci膮, to potrzebny sk艂adnik, dlatego nale偶y dba膰 o jego nale偶yty udzia艂 w diecie. 呕elazo znajduje si臋 w szpinaku, soczewicy, dyni oraz mi臋sie. Warto zwraca膰 uwag臋 na rodzaj 偶elaza (hemowe lub niehemowe), jakie znajduje si臋 w pokarmach. Hemowe, lepiej przyswajalne, znajdziemy w mi臋sie, natomiast niehemowe 鈥 m.in. w produktach ro艣linnych.

Na pocz膮tku ci膮偶y warto oznaczy膰, jaki ma si臋 鈥瀖agazyn鈥 偶elaza. Odpowiednie badania zleci lekarz. Na tej podstawie ustali on tak偶e, czy jest konieczna suplementacja 偶elaza oraz w jakiej dawce.[1]

Rola 偶elaza w ci膮偶y

呕elazo jest niezb臋dne do rozwoju m贸zgu p艂odu i 艂o偶yska oraz do prawid艂owego funkcjonowania  krwinek czerwonych matki.[4]

Podsumowanie

Prawid艂owe od偶ywianie przysz艂ej mamy to kluczowy czynnik wp艂ywaj膮cy na rozw贸j p艂odu. W zwi膮zku ze zwi臋kszonym zapotrzebowaniem na niekt贸re sk艂adniki warto rozwa偶y膰 ich suplementacj臋. W sytuacji, gdy nie jeste艣my pewni, jaki preparat jest najlepszy dla danej kobiety w ci膮偶y, warto skonsultowa膰 si臋 z lekarzem lub farmaceut膮. 

Wykaz 藕r贸de艂


[1]           Zimmer M et al.: Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekolog贸w i Po艂o偶nik贸w dotycz膮ce suplementacji u kobiet ci臋偶arnych. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna. 2020; 5(4):170-181

[2]           Goetzl LM et al.: Preconception and prenatal folic acid supplementation. UpToDate. 2023

[3]           P艂udowski P, et al.: Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland. Nutrients. 2023; 15(3):695

[4]           Garner CD et al.: Nutrition in pregnancy: Dietary requirements and supplements. UpToDate. 2023

Odra 鈥 objawy, leczenie, profilaktyka

Odra to bardzo zara藕liwa choroba wieku dzieci臋cego. Charakterystyczna w jej przebiegu jest czerwona, plamista wysypka. Najskuteczniejszy spos贸b na unikni臋cie zaka偶enia i mog膮cych rozwin膮膰 si臋 powik艂a艅, to szczepienia ochronne przeciwko odrze.

Przyczyny odry

Odr臋 wywo艂uje wirus przenosz膮cy si臋 przez kaszel, kichanie i bliski kontakt z zaka偶on膮 osob膮. Infekcja rozpoczyna si臋 w drogach oddechowych, a nast臋pnie rozprzestrzenia si臋 na ca艂e cia艂o. To jedna z najbardziej zara藕liwych chor贸b na 艣wiecie. Wirusem odry mo偶na si臋 zarazi膰 4 dni przed wyst膮pieniem charakterystycznej wysypki u chorego i do oko艂o 4. dnia po jej pojawianiu si臋.[[1]]

Jak wygl膮da odra? Objawy odry

Odra zwykle rozpoczyna si臋 od objaw贸w przypominaj膮cych przezi臋bienie, po kt贸rych kilka dni p贸藕niej pojawia si臋 wysypka. Pierwsze symptomy odry obserwujemy oko艂o 10-14 dni po zaka偶eniu wirusem. Obejmuj膮 one:

  • gor膮czk臋,
  • suchy kaszel,
  • katar,
  • b贸l gard艂a,
  • zapalenie spoj贸wek,
  • ma艂e bia艂e plamki w jamie ustnej, na wewn臋trznej stronie policzka, zwane plamami Koplika,
  • czerwon膮, plamist膮 wysypk臋 sk贸rn膮.[[2]]

Jak przebiega odra?

Infekcja odr膮 przebiega etapami i trwa oko艂o 2-3 tygodni. Przez pierwsze dni po zaka偶eniu nie odczuwa si臋 偶adnych symptom贸w nadchodz膮cej choroby. Po nieca艂ych dw贸ch tygodniach pojawia si臋 zwykle umiarkowana gor膮czka i pozosta艂e wcze艣niej wymienione objawy, kt贸re trwaj膮 2-3 dni.

Po tym czasie na twarzy zaczynaj膮 powstawa膰 ma艂e czerwone plamki, czasem lekko wypuk艂e. Po kilku dniach wysypka zaczyna tworzy膰 plamy i rozprzestrzenia膰 si臋 na ramiona, klatk臋 piersiow膮, plecy, a nast臋pnie uda i dalej do st贸p. Po pojawianiu si臋 czerwonej wysypki gor膮czka znacznie wzrasta, nawet do 40-41藲C. Warto doda膰, 偶e wysypka w przebiegu odry nie sw臋dzi.

Po oko艂o tygodniu wysypka stopniowo zaczyna znika膰, zaczynaj膮c od twarzy, a偶 do st贸p. Sk贸ra w miejscu jej wyst臋powania mo偶e si臋 艂uszczy膰. Z biegiem czasu ust臋puj膮 r贸wnie偶 inne objawy.[2]

Kiedy do lekarza?

Gdy do艣wiadczamy pierwszych uporczywych objaw贸w, warto uda膰 si臋 do lekarza, aby m贸c wdro偶y膰 odpowiednie leczenie. Jako 偶e odra to bardzo zara藕liwa choroba, podejrzewaj膮c j膮 u siebie b膮d藕 swojego dziecka nale偶y ten fakt zg艂osi膰 telefonicznie ju偶 przy umawianiu si臋 na wizyt臋 lekarsk膮. Ma to na celu zapobiegni臋cie szerzeniu si臋 zaka偶enia.

Powik艂ania odry

Odra jest szczeg贸lnie niebezpieczna dla dzieci poni偶ej 5 roku 偶ycia oraz dla os贸b z zaburzeniami uk艂adu odporno艣ci. Najcz臋stsze powik艂ania, do jakich mo偶e doprowadzi膰, to:

  • zapalenia ucha 艣rodkowego, mog膮ce spowodowa膰 utrat臋 s艂uchu,
  • biegunka,
  • zapalenie p艂uc,
  • ostre zapalenie m贸zgu,
  • zaburzenia wzroku, mog膮ce spowodowa膰 艣lepot臋.[[3]]

Odra 鈥 jak leczy膰?

Nie istnieje 偶aden specyficzny lek przeciwko odrze. Leczymy j膮, 艂agodz膮c pojawiaj膮ce si臋 objawy za pomoc膮 艣rodk贸w przeciwgor膮czkowych, przeciwkaszlowych oraz pomagaj膮cych w b贸lu gard艂a i katarze. W leczeniu odry nie stosujemy antybiotyk贸w, chyba 偶e rozwin膮 si臋 powik艂ania bakteryjne.

Podanie witaminy A nie leczy odry, ale mo偶e by膰 przydatne w przypadku dzieci z niedoborem tej witaminy. Konieczno艣膰 jej podania ocenia lekarz.[2,[4]]

Domowe sposoby na odr臋

Choruj膮c na odr臋, mo偶na sobie pom贸c tak偶e domowymi sposobami, takimi jak:

  • odpoczynek,
  • picie du偶ej ilo艣ci p艂yn贸w, aby unikn膮膰 odwodnienia,
  • nawil偶aniem powietrza,
  • stosowaniem spray鈥櫭硍 nawil偶aj膮cych do nosa,
  • unikanie ogl膮dania telewizji przy podra偶nionych oczach.[2,[5]]

Jak zapobiec odrze?

Nale偶y unika膰 kontaktu z zaka偶onymi osobami. Jako 偶e odra rozprzestrzenia si臋 g艂贸wnie poprzez kichanie i kaszel, aby zmniejszy膰 ryzyko zachorowania, pami臋taj o:

  • cz臋stym myciu r膮k ciep艂膮 wod膮 z myd艂em,
  • u偶ywaniu chusteczek podczas kaszlu czy kichania, lub robienia tego w zgi臋cie 艂okcia,
  • wyrzucaniu zu偶ytych chusteczek od razu do kosza,
  • niedzieleniu si臋 kubkami, sztu膰cami i r臋cznikami.[5]

Szczepionka przeciwko odrze

Najlepszy spos贸b na zapobiegni臋cie zaka偶ania odr膮 to szczepienia ochronne. Szczepionk臋 przeciwko odrze zwykle podajemy jako szczepionk臋 skojarzon膮 przeciwko odrze, 艣wince i r贸偶yczce (MMR). W Polsce jest ona obowi膮zkowa i bezp艂atna. Zalecane s膮 dwie dawki tej szczepionki. Podajemy je odpowiednio dzieciom w wieku:

  •  12-15 miesi臋cy.
  •  4-6 lat.

Podanie obu dawek zapewnia niemal stuprocentow膮 skuteczno艣膰 w ochronie przed zaka偶eniem wirusem odry. Szczepionka to bezpieczny spos贸b, chroni膮cy nas przez ca艂e 偶ycie. U niewielkiej liczby os贸b, kt贸re zachorowa艂y mimo szczepienia, objawy by艂y 艂agodniejsze ni偶 u os贸b niezaszczepionych. Dzia艂anie niepo偶膮dane mog膮ce pojawi膰 si臋 po podaniu szczepionki to b贸l ramienia w miejscu wk艂ucia oraz gor膮czka.[2]

Wykaz 藕r贸de艂


[1]           WHO: Measles. 2023 [dost臋p 23.04.2023]

[2]           MayoClinic: Measles .2022 [dost臋p 23.04.2023]

[3]           Augustynowicz E, Bogusz J: Szczepionka przeciw odrze. Szczepienia.pzh.gov.pl. 2023 [dost臋p 23.04.2023]

[4]           Bell S et al. Routine vitamin A supplementation for the prevention of blindness due to measles infection in children. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2016, Issue 8. Art. No.: CD007719

[5]           NHS: Measles. 2022 [dost臋p 23.04.2023]

Zapalenie p臋cherza moczowego u kobiet 鈥 jak sobie poradzi膰?

B贸l i pieczenie podczas oddawania moczu to tylko kilka z objaw贸w zapalenia p臋cherza moczowego. Schorzenie to cz臋艣ciej dotyka kobiet ni偶 m臋偶czyzn. Warto wiedzie膰, jak sobie skutecznie z nim poradzi膰.

Przyczyny zapalenia p臋cherza moczowego

Oko艂o 75-95% przypadk贸w zapalenia p臋cherza moczowego powoduje bakteria Escherichia coli. Bytuje ona w naszym jelicie grubym. Uczestniczy tam w rozk艂adzie pokarmu oraz bierze udzia艂 w produkcji witaminy B i K. Je艣li jednak bakteria ta przedostanie si臋 do innych narz膮d贸w, mo偶e prowadzi膰 do nieprzyjemnych objaw贸w. Przeniesienie jej z okolic odbytu do cewki moczowej, kt贸ra odprowadza mocz z p臋cherza na zewn膮trz cia艂a, zwi臋ksza ryzyko zapalenia p臋cherza moczowego.

Istniej膮 czynniki, kt贸re sprzyjaj膮 przeniesieniu bakterii, zaliczamy do nich m.in:

  • aktywno艣膰 seksualn膮,
  • powstrzymywanie oddawania moczu,
  • brak ca艂kowitego opr贸偶niania p臋cherza podczas wizyty w toalecie,
  • podcieranie po艣ladk贸w od ty艂u do przodu po skorzystaniu z toalety,
  • u偶ywanie 艣rodk贸w plemnikob贸jczych,
  • wcze艣niejsza antybiotykoterapia.[[1],[2],3]

Przyczyn膮 infekcji mog膮 by膰 tak偶e inne bakterie czy te偶 grzyby.

Dlaczego kobiety cz臋艣ciej zmagaj膮 si臋 z zapaleniem p臋cherza moczowego?

Powodem s膮 r贸偶nice w budowie anatomicznej cia艂a. Kobiety posiadaj膮 kr贸tsz膮 cewk臋 moczow膮 ni偶 m臋偶czy藕ni. Bakterie maj膮 wi臋c 艂atwiejsz膮 tras臋 do pokonania na drodze do p臋cherza moczowego. Gdy znajd膮 si臋 ju偶 w p臋cherzu 鈥 wywo艂uj膮 infekcj臋.

Jak rozpozna膰 zapalenie p臋cherza moczowego 鈥 objawy

Stosunkowo 艂atwo rozpozna膰 zapalenie p臋cherza moczowego. Objawy to m.in.:

  • b贸l i pieczenie podczas oddawania moczu,
  • potrzeba cz臋stszego oddawania moczu,
  • uczucie parcia na mocz,
  • krew w moczu,
  • oddawanie moczu w niewielkich ilo艣ciach, nawet po kilka kropel.

Dodatkowo mo偶e pojawi膰 si臋 np. gor膮czka, dreszcze i b贸l brzucha.[[3]]

Kiedy do lekarza?

Warto skonsultowa膰 si臋 z lekarzem, gdy infekcja pojawi艂a si臋 u Ciebie pierwszy raz w 偶yciu lub gdy nie mija przez oko艂o 2-3 dni po zastosowaniu 艣rodka przeciwbakteryjnego bez recepty. Szczeg贸lnie wa偶ne, by jak najszybciej uda膰 si臋 do lekarza, je艣li jeste艣 w ci膮偶y lub masz gor膮czk臋, dreszcze i krew obecn膮 w moczu. Mo偶e to sugerowa膰 powa偶niejsz膮 infekcj臋.[1]

Jak leczymy zapalenie p臋cherza?

Zapalenie p臋cherza moczowego leczymy, przyjmuj膮c odpowiednie preparaty o dzia艂aniu przeciwbakteryjnym. Skutecznie hamuj膮 one trwaj膮c膮 infekcj臋, spowodowan膮 bakteriami.

Wa偶n膮 kwesti膮 jest r贸wnie偶 to, by pi膰 du偶o p艂yn贸w podczas choroby. Zwi臋ksza to cz臋sto艣膰 oddawania moczu, a wi臋c bakterie s膮 szybciej wydalane. Najlepiej pi膰 wod臋. Mo偶na tak偶e pi膰 sok 偶urawinowy, jednak nie wykazuje on dodatkowej skuteczno艣ci w 艂agodzeniu objaw贸w zapalenia p臋cherza moczowego.[3]

Jak poprawnie stosowa膰 leki na zapalenie p臋cherza moczowego?

Niezwykle wa偶ne, by przestrzega膰 wszystkich zalece艅 lekarza. Bardzo istotny jest czas, przez jaki mamy przyjmowa膰 lek. Zbyt wczesne odstawienie antybiotyku, mo偶e skutkowa膰 nawrotem zaka偶enia.

Warto wspomnie膰 tutaj tak偶e o zasadach stosowania furazydyny (furaginy). To lek przeciwbakteryjny dost臋pny bez recepty. W pierwszym dniu leczenia nale偶y za偶y膰 100 mg 4 razy na dob臋. W kolejnych dniach b臋dzie to ju偶 100 mg 3 razy na dob臋. 100 mg to zwykle ilo艣膰 zawarta w 2 tabletkach, ale w obrocie s膮 r贸wnie偶 preparaty z tak膮 zawarto艣ci膮 w jednej tabletce. W razie w膮tpliwo艣ci zapytaj o to farmaceut臋 w swojej aptece.

Furagin臋 przyjmujemy podczas posi艂k贸w bogatych w bia艂ko, dzi臋ki czemu lek lepiej zadzia艂a. Przyk艂ad takiego pokarmu to twaro偶ek czy mi臋so. Mo偶na tak偶e spotka膰 si臋 z zaleceniami przyjmowania witaminy C w celu zakwaszenia moczu, co mia艂oby poprawi膰 dzia艂anie furaginy. Jednak witamina C nie zakwasza moczu. Przyjmowanie jej nie pomo偶e wi臋c w szybszym wyleczeniu zapalenia p臋cherza moczowego. Wa偶ne, by furagin臋 stosowa膰 przez 7-8 dni i nie ko艅czy膰 za偶ywania, gdy tylko poczujemy si臋 lepiej. Je艣li jednak objawy po tygodniu nie ust臋puj膮, lub co gorsza, nasilaj膮 si臋, nale偶y bezzw艂ocznie uda膰 si臋 do lekarza, szczeg贸lnie je艣li jeszcze nie by艂o wizyty.[[4],[5]]

Czy zapalenie p臋cherza mo偶e nawraca膰?

Niestety, ale u niekt贸rych kobiet mo偶e zdarzy膰 si臋 ponowna infekcja. O nawracaj膮cym zapaleniu p臋cherza moczowego m贸wimy, gdy mamy 2 lub wi臋cej infekcji w ci膮gu 6 miesi臋cy albo 3 lub wi臋cej infekcji w przeci膮gu roku. Zwi臋kszona podatno艣膰 na ponowne zapalenie p臋cherza mo偶e wi膮za膰 si臋 z aktywno艣ci膮 seksualn膮 i stosowaniem 艣rodk贸w plemnikob贸jczych. Czasem jednak wi臋ksze ryzyko zachorowania wynika z czynnik贸w genetycznych.[3,[6]]

Jak zapobiega膰 nawrotom zapalenia p臋cherza moczowego?

By unika膰 nawracaj膮cych zaka偶e艅, warto pami臋ta膰 o profilaktyce i wprowadzi膰 pewne nawyki do swojego 偶ycia. Zaliczamy do nich:

  • spo偶ywanie du偶ej ilo艣ci p艂yn贸w, nawet 3-4 litry dziennie, by zwi臋kszy膰 cz臋sto艣膰 oddawania moczu,
  • oddawanie moczu, zanim czujemy parcie na mocz,
  • oddawanie moczu po stosunku,
  • unikanie dezodorant贸w intymnych i d艂ugich k膮pieli z b膮belkami,
  • zrezygnowanie ze 艣rodk贸w plemnikob贸jczych i stosowanie innej metody antykoncepcji np. prezerwatyw,
  • w艂a艣ciwy kierunek podcierania si臋 w toalecie, to znaczy od przodu do ty艂u.

Profilaktyczne za偶ywanie probiotyk贸w doustnie lub dopochwowo nie ma udowodnionej skuteczno艣ci w zapobieganiu zapalenia p臋cherza moczowego.  [3,6]

Wykaz 藕r贸de艂                              


[1]           NHS: Cystitis. 2022 [dost臋p 20.03.2023]

[2]           Gupta K.: Acute simple cystitis in females.  UpToDate. 2022 [dost臋p 20.03.2023]

[3]           Rekomendacje diagnostyki, terapii i profilaktyki zaka偶e艅 uk艂adu moczowego u doros艂ych: Hryniewicz W., Holecki M. Narodowy Program Ochrony Antybiotyk贸w. 2015

[4]           Charakterystyka Produktu Leczniczego Furaginum Hasco, 50 mg, tabletki. Numer pozwolenia na dopuszczenie do obrotu: 26375

[5]           Baxman A. et al.: Effect of vitamin C suppelments on urinary oxylate and pH in calcium stone 鈥 forming patients. 2003

[6]           Gupta K.: Recurrent simple cystitis in women. UpToDate. 2022 [dost臋p 21.03.2023]

Niedoczynno艣膰 tarczycy 鈥 objawy, badania, leczenie

Ka偶dy z nas czasami czuje si臋 zm臋czony. Co jednak, gdy stan ten towarzyszy nam d艂u偶ej, a dodatkowo nasza sk贸ra jest sucha, przybieramy na wadze, a tak偶e odczuwamy smutek? Dobrze w takiej sytuacji uda膰 si臋 do lekarza i powiedzie膰 mu o tych objawach. Mog膮 one, lecz nie musz膮, wskazywa膰 na niedoczynno艣膰 tarczycy.

Funkcje tarczycy

Tarczyca to ma艂y gruczo艂 przypominaj膮cy kszta艂tem motyla i mie艣ci si臋 w okolicach szyi. Jej zadaniem jest produkcja hormon贸w reguluj膮cych metabolizm organizmu 鈥 trijodotyroniny (T3) i tyroksyny (T4). Hormony tarczycowe wp艂ywaj膮 tak偶e na uk艂ad rozrodczy, czy te偶 wzrost organizmu.[[1],[2]]

Niedoczynno艣膰 tarczycy to stan, w kt贸rym wymieniony gruczo艂 nie wytwarza wystarczaj膮cej ilo艣ci hormon贸w, tym samym wp艂ywaj膮c na funkcjonowanie ca艂ego organizmu.[1]

Jak objawia si臋 niedoczynno艣膰 tarczycy?

Niedoczynno艣膰 tarczycy objawia si臋 bardzo r贸偶nie. Zale偶y to m.in od wieku pacjenta oraz czasu trwania choroby i ci臋偶ko艣ci niedoboru hormon贸w tarczycy. W艣r贸d objaw贸w wyr贸偶ni膰 mo偶na:

  • zm臋czenie,
  • uczucie zimna,
  • przyrost masy cia艂a,
  • zaparcia,
  • sucho艣膰 sk贸ry,
  • b贸le mi臋艣ni.

W przypadku kobiet mog膮 si臋 pojawi膰 tak偶e nieregularne miesi膮czki.[2]

Badania

Poniewa偶, jak ju偶 wspomnieli艣my, objawy mog膮 艣wiadczy膰 o szeregu r贸偶nych chor贸b, w pierwszej kolejno艣ci powinni艣my wybra膰 si臋 do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Na podstawie zebranego wywiadu, zleci on badania, kt贸re pomog膮 zdiagnozowa膰 przyczyn臋 problem贸w.

Jakie badania?

Przede wszystkim nale偶y pami臋ta膰, 偶e samodzielne interpretowanie wynik贸w bada艅 bez wykszta艂cenia w tym kierunku, jest z艂ym pomys艂em. Zakres prawid艂owych wynik贸w mo偶e si臋 r贸偶ni膰 w zale偶no艣ci od m.in. p艂ci czy te偶 laboratorium, w kt贸rym przeprowadzano pomiary.

Kluczowe parametry w diagnostyce chor贸b tarczycy to poziom:

  • tyreotropiny (TSH),
  • tyroksyny (T4),
  • trijodotyroniny (T3),
  • przeciwcia艂 przeciwko peroksydazie tarczycowej (antyTPO),
  • przeciwcia艂 skierowanych przeciwko tyreoglobulinie (antyTG).

Je偶eli lekarz uzna to za wskazane, mo偶e zleci膰 tak偶e badanie USG tarczycy. Dzi臋ki niemu dowiadujemy si臋, jaki jest wymiar, kszta艂t i obj臋to艣膰 tarczycy.

Kto jest zagro偶ony?

Chocia偶 nie zaleca si臋 wykonywania rutynowo bada艅 tarczycy u zdrowych, bezobjawowych os贸b, powinni艣my zna膰 objawy zwi膮zane z niedoczynno艣ci膮 tarczycy, a tak偶e grupy szczeg贸lnie nara偶one na jej wyst膮pienie.

Zdecydowanie cz臋艣ciej (5-8 razy wi臋ksze ryzyko zachorowania) choroba dotyka kobiet. Szczeg贸lnie wyczuleni powinni by膰 m.in. pacjenci:

  • po napromienianiu szyi lub nara偶eniu na inne czynniki (np. operacj臋), kt贸re mog艂y uszkodzi膰 tarczyc臋,
  • z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku chor贸b tarczycy (kto艣 w rodzinie mia艂 problemy z tarczyc膮),
  • z innymi chorobami autoimmunologicznym (np. reumatoidalnym zapaleniem staw贸w),
  • z zaburzeniami przysadki lub podwzg贸rza,
  • przyjmuj膮cy niekt贸re leki, kt贸re potencjalnie mog艂yby uszkadza膰 tarczyc臋, np. sterydy, amiodaron (lek stosowany w zaburzeniach rytmu serca).

Rutynowe oznaczenie TSH powinny wykona膰 kobiety planuj膮ce ci膮偶臋. Nieleczona niedoczynno艣膰 tarczycy zwi臋ksza ryzyko poronienia oraz negatywnie wp艂ywa na rozw贸j p艂odu.[2]

Leczenie niedoczynno艣ci tarczycy

Nie jeste艣my w stanie zapobiec wyst膮pieniu niedoczynno艣ci tarczycy, ale mo偶emy j膮 leczy膰. Choruj膮c na niedoczynno艣膰 tarczycy, brakuje nam hormon贸w, kt贸re normalnie wytwarza ten organ, w tym tyroksyny. Aby wi臋c wyr贸wna膰 poziom T4, podaje si臋 lewotyroksyn臋 w postaci leku w tabletkach. Lekarz na podstawie wynik贸w bada艅 indywidualnie dobiera dawk臋 i okre艣la schemat dawkowania.[2,[3]]

Leki zawieraj膮ce lewotyroksyn臋 przyjmuje si臋 zazwyczaj rano na czczo (ok. p贸艂 godziny przed 艣niadaniem). Dzi臋ki temu unikamy ryzyka, 偶e jedzenie lub inne leki wejd膮 w interakcj臋, czyli b臋d膮 sobie nawzajem przeszkadza膰. Taka sytuacja mo偶e zmniejszy膰  skuteczno艣膰 terapii.[[4]]

Osoby, kt贸re z r贸偶nych przyczyn nie s膮 w stanie przyj膮膰 leku rano, po uzgodnieniu z lekarzem mog膮 wybra膰 schemat wieczorny. W takim wypadku lek nale偶y bra膰 regularnie w porze wieczornej minimum 3 godziny po ostatnim posi艂ku.[[5]]

Dla wi臋kszo艣ci os贸b niedoczynno艣膰 tarczycy to choroba przewlek艂a, co znaczy, 偶e musz膮 oni przyjmowa膰 leki przez ca艂e 偶ycie.[3]

Terapia skojarzona

Wi臋kszo艣膰 pacjent贸w odczuwa korzy艣ci ze stosowania dopasowanej dawki samej lewotyroksyny. Na rynku farmaceutycznym dost臋pne s膮 tak偶e preparaty zawieraj膮ce skojarzenie lewotyroksyny z liotyronin膮 (odpowiednikiem T3). Je偶eli lekarz uzna, 偶e preparat 艂膮czony b臋dzie lepsz膮 opcj膮, mo偶e zaleci膰 leki zawieraj膮ce tak膮 kombinacj臋.[[6]]

Czy maj膮c niedoczynno艣膰 tarczycy mog臋 zaj艣膰 w ci膮偶臋?

Niedob贸r hormon贸w tarczycy mo偶e wp艂ywa膰 na regularno艣膰 cykl贸w menstruacyjnych oraz wi膮za膰 si臋 z brakiem owulacji. Nie oznacza to jednak, 偶e kobiety choruj膮ce na niedoczynno艣膰 tarczycy nie mog膮 zaj艣膰 w ci膮偶臋. W trakcie planowania dziecka warto uda膰 si臋 do lekarza, kt贸ry zleci odpowiednie badania. Dzi臋ki temu mo偶emy si臋 dowiedzie膰, czy tarczyca funkcjonuje prawid艂o, a w przypadku niedoczynno艣ci wdro偶y膰 dzia艂ania maj膮ce na celu wyr贸wnanie poziomu hormon贸w. Dzi臋ki temu istnieje wi臋ksza szansa zap艂odnienia, a tak偶e mniejsze ryzyko komplikacji w trakcie ci膮偶y.[[7]]

Wykaz 藕r贸de艂


[1]           NHS: Underactive thyroid (hypothyroidism). 2021 [dost臋p 20.02.2023]

[2]           Ross DS.: Diagnosis of and screening for hypothyroidism in nonpregnant adults. UpToDate. 2022

[3]           Ross DS.: Treatment of primary hypothyroidism in adults. UpToDate. 2022

[4]           ChPL: Euthyrox N 100, 100 mikrogram贸w, tabletki. Numer pozwolenia na dopuszczenie do obrotu: 10514

[5]           Rajput R, Chatterjee S, Rajput M. Can Levothyroxine Be Taken as Evening Dose? Comparative Evaluation of Morning versus Evening Dose of Levothyroxine in Treatment of Hypothyroidism. J Thyroid Res. 2011;2011:505239.

[6]           Madan R, Celi FS. Combination Therapy for Hypothyroidism: Rationale, Therapeutic Goals, and Design. Front Endocrinol (Lausanne). 2020 Jul 8;11:371

[7]           Hubalewska-Dydejczyk A, et al.: Thyroid diseases in pregnancy: guidelines of the Polish Society of Endocrinology. Endokrynol Pol. 2021;72(5):425-488

Jak radzi膰 sobie z bezsenno艣ci膮?

Sen jest wa偶ny do prawid艂owego funkcjonowania organizmu, a jego zaburzenia s膮 istotnym problemem. Czy istniej膮 domowe sposoby na radzenie sobie z bezsenno艣ci膮?

Objawy bezsenno艣ci

Osoba z bezsenno艣ci膮 ma problem z zasypianiem lub utrzymaniem snu. Obie te trudno艣ci mog膮 tak偶e wyst臋powa膰 jednocze艣nie.[1] O bezsenno艣ci potencjalnie 艣wiadcz膮:

  • k艂opoty z za艣ni臋ciem,
  • przebudzanie si臋 wiele razy w ci膮gu nocy,
  • uczucie zm臋czenia, mimo odpowiedniej d艂ugo艣ci snu,
  • budzenie si臋 wcze艣nie i brak mo偶liwo艣ci ponownego za艣ni臋cia.[2]

Ile powinni艣my spa膰?

Warto wzi膮膰 pod uwag臋, 偶e doros艂a osoba potrzebuje oko艂o 7-9 godzin snu dziennie. Dlatego, je艣li chodzimy bardzo wcze艣nie spa膰, to normalne, 偶e b臋dziemy budzi膰 si臋 szybciej i niekoniecznie 艣wiadczy to o bezsenno艣ci.[2]

Jak bezsenno艣膰 wp艂ywa na organizm?

Brak snu w nocy wp艂ywa negatywnie na nasze funkcjonowanie w ci膮gu dnia, powoduj膮c:

  • mniejsz膮 ilo艣膰 energii,
  • senno艣膰,
  • irytacj臋,
  • problemy z koncentracj膮,
  • nerwowo艣膰.[1]

Ponadto u os贸b cierpi膮cych na to zaburzenie, wyst臋puje wi臋ksze ryzyko rozwini臋cia si臋 depresji.[3]

Z czego bierze si臋 bezsenno艣膰?

Wiele os贸b mo偶e sobie zadawa膰 pytanie: 鈥濪laczego cierpi臋 na bezsenno艣膰?鈥. Nie zawsze mo偶na jasno okre艣li膰 przyczyn臋 tego problemu u konkretnej osoby. Znamy jednak wiele czynnik贸w, kt贸re wp艂ywaj膮 na k艂opoty ze snem:

  • niewygodne 艂贸偶ko lub poduszka,
  • nieodpowiednia temperatura lub zbyt du偶o 艣wiat艂a w sypialni,
  • praca na zmiany,
  • spo偶ywanie alkoholu lub kofeiny przed p贸j艣ciem spa膰.

Bezsenno艣膰 mo偶e wyst臋powa膰 w przebiegu chor贸b, takich jak depresja czy zaburzenia l臋kowe. Czasami pojawia si臋 u pacjent贸w odczuwaj膮cych d艂ugotrwa艂y b贸l. Problemy ze snem mog膮 by膰 konsekwencj膮 przyjmowania niekt贸rych lek贸w. Oczywi艣cie u niekt贸rych bezsenno艣膰 wyst臋puje tak偶e na tle nerwowym, kiedy odczuwamy du偶o stresu.[4]

Jak pom贸c sobie z bezsenno艣ci膮?

Zanim wybierzemy si臋 do lekarza, warto wdro偶y膰 kilka zmian w swoich codziennych przyzwyczajeniach, kt贸re mog膮 nam pom贸c w walce z bezsenno艣ci膮.

Sposoby na bezsenno艣膰 鈥 higiena snu

Higiena snu to nic innego jak zasady, dzi臋ki kt贸rym mo偶emy poprawi膰 jako艣膰 snu. Jak brzmi膮 te pomocne regu艂y?

  1. Stara膰 si臋 chodzi膰 spa膰 codziennie o tej samej porze, nawet w dni wolne. To samo dotyczy godziny wstawania.
  2. Nie korzysta膰 w sypialni z takich urz膮dze艅 jak: telewizor, komputer, telefon, tablet.
  3. Nie spo偶ywa膰 przed snem du偶ych posi艂k贸w.[5]
  4. Przed po艂o偶eniem si臋 spa膰, unika膰 kofeiny (np. w postaci kawy) oraz palenia papieros贸w. Warto wtedy tak偶e nie pi膰 alkoholu. Powoduje on, 偶e sen jest mniej 鈥瀟wardy鈥 ni偶 zwykle. Zwi臋ksza to ryzyko, 偶e b臋dziemy budzi膰 si臋 w nocy.
  5. 膯wiczy膰 regularnie w ci膮gu dnia. Wa偶ne, aby nie wykonywa膰 intensywnego treningu bezpo艣rednio przed snem, poniewa偶 mo偶e to utrudni膰 zasypianie. [6]
  6. W pomieszczeniu, w kt贸rym 艣pimy, powinno by膰 cicho i ciemno. Dodatkowo istotna jest odpowiednia temperatura. Najoptymalniej kiedy wynosi ona mi臋dzy 17掳C a 19掳C.[7]

Kiedy i艣膰 do lekarza z bezsenno艣ci膮?

Powinno si臋 skonsultowa膰 problemy ze snem z lekarzem kiedy:

  • zaczynaj膮 negatywnie wp艂ywa膰 na codzienne aktywno艣ci,
  • wprowadzenie wy偶ej wymienionych zasad nie przynios艂o 偶adnych efekt贸w.[8]

Jaki lekarz leczy bezsenno艣膰?

Przy wi臋kszo艣ci problem贸w zdrowotnych najpierw kierujemy si臋 do lekarza rodzinnego. Tak mo偶e by膰 i w tym przypadku. Po przeprowadzeniu wywiadu i wysuni臋ciu podejrze艅, co do przyczyn naszych k艂opot贸w ze snem, lekarz mo偶e skierowa膰 nas do psychiatry na ewentualn膮 dalsz膮 diagnostyk臋. Nie nale偶y si臋 tego obawia膰, poniewa偶 nie oznacza to konieczno艣ci przebywania w szpitalu psychiatrycznym, a jedynie wizyty w gabinecie lekarskim.[9] Warto wiedzie膰, 偶e w naszym kraju, aby um贸wi膰 si臋 na wizyt臋 u psychiatry, nie potrzebujemy skierowania.[10] Je艣li lekarz rodzinny uzna, 偶e przyczyn膮 bezsenno艣ci s膮 inne problemy zdrowotne, mo偶e skierowa膰 nas do odpowiedniego specjalisty, np. zajmuj膮cego si臋 zwalczaniem b贸lu.

Psychoterapia w leczeniu bezsenno艣ci

Psychoterapia jest dobr膮 metod膮 leczenia bezsenno艣ci. Co istotne, mo偶e ona przynie艣膰 trwa艂e efekty. Obejmuje ona m.in.

  • techniki relaksacyjne,
  • edukacj臋 z zakresu dobrych przyzwyczaje艅 zwi膮zanych ze snem.

Dodatkowo pomaga nam 艂agodzi膰 stres i niepok贸j zwi膮zany z tym, 偶e nasz sen nie jest prawid艂owy, co pomaga w jego poprawie.[6]

Leki bez recepty w leczeniu bezsenno艣ci

W aptece znajdziemy wiele produkt贸w zawieraj膮cych substancje ro艣linne, kt贸re mog膮 pom贸c w bezsenno艣ci. Przyk艂adowym surowcem ro艣linnym, kt贸ry ma udowodnione dzia艂anie w 艂agodzeniu zaburze艅 snu, jest korze艅 koz艂ka lekarskiego (waleriana).[11] Znajdziemy go m.in. w postaci: tabletek, kapsu艂ek, kropli, syrop贸w, zi贸艂 do zaparzania. Bez recepty mo偶emy dosta膰 tak偶e leki zawieraj膮ce doksylamin臋. S膮 one przeznaczone do kr贸tkotrwa艂ego leczenia bezsenno艣ci, wyst臋puj膮cej sporadycznie. Bez konsultacji z lekarzem mo偶na je stosowa膰 maksymalnie przez tydzie艅.[12] Substancji dost臋pnych bez recepty jest wiele, a farmaceuta doradzi nam, jaki preparat b臋dzie dla nas odpowiedni.

Wykaz 藕r贸de艂

1 MedlinePlus: Insomnia. 2018. [Dost臋p: 26.01.23]

2 NHS: Insomnia. 2021. [Dost臋p: 26.01.23]

3 Johns Hopkins Medicine: Depression and sleep: understanding the connection. [Dost臋p: 26.01.23]

4 NHS inform: Insomnia. 2022. [Dost臋p: 26.01.23]

5 Centers for Disease Control and Prevention: Tips for better sleep. 2022. [Dost臋p: 26.01.23]

6 NIH – National Heart, Lung and Blood Institute: Insomnia. Treatment. 2022. [Dost臋p: 26.01.23]

7 BetterHealth Channel: Sleep hygiene. 2022. [Dost臋p: 26.01.23]

8 NIH – National Heart, Lung and Blood Institute: Insomnia. Diagnosis. 2022. [Dost臋p: 26.01.23]

9 Jernajczyk W. Kiedy brak snu staje si臋 cierpieniem. Medical Tribune. 2016. 03.

10 Pacjent.gov.pl: Do psychologa bez skierowania. 2022. [Dost臋p: 26.01.23]

11 European Medicines Agency: European Union herbal monograph on Valeriana officinalis L., radix. 2016.

12 Charakterystyka Produktu Leczniczego: Dorminox, 12,5mg, tabletki powlekane. Nr pozwolenia: 26676.

PCOS 鈥 przyczyny, objawy, leczenie

PCOS, czyli zesp贸艂 policystycznych jajnik贸w jest jedn膮 z przyczyn niep艂odno艣ci u kobiet. Potrafi on sprawi膰 wiele trudno艣ci takich jak zaburzenia miesi膮czkowania czy nadmierne ow艂osienie 鈥 jak sobie wi臋c z nim radzi膰?

PCOS 鈥 co to takiego?

PCOS, czyli zesp贸艂 policystycznych jajnik贸w to choroba dotykaj膮ca od 8% do 13% kobiet w wieku rozrodczym. Wp艂ywa na prac臋 jajnik贸w i owulacj臋 鈥 hamuj膮c j膮. Zatrzymanie owulacji, czyli momentu uwalniania dojrza艂ej kom贸rki jajowej, uniemo偶liwia zap艂odnienie. Skutkuje to tym, 偶e PCOS jest cz臋st膮 przyczyn膮 niep艂odno艣ci. Istniej膮 3 g艂贸wne cechy zespo艂u policystycznych jajnik贸w. Aby stwierdzi膰 chorob臋, musz膮 wyst膮pi膰 co najmniej 2 z nich:

  • problemy z cyklem miesi膮czkowym np. nieregularne miesi膮czki lub ich brak,
  • wysoki poziom androgen贸w we krwi, czyli m臋skich hormon贸w np. testosteronu,
  • policystyczne, czyli wielop臋cherzykowe jajniki widoczne podczas badania USG (jajniki zawieraj膮 wiele wype艂nionych p艂ynem woreczk贸w, kt贸re otaczaj膮 jaja znajduj膮ce si臋 normalnie w jajniku).

Warto doda膰, 偶e w trakcie diagnostyki PCOS nale偶y najpierw wykluczy膰 inne przyczyny, takie jak: hiperprolaktynemi臋, zaburzenia czynno艣ci tarczycy czy przerost nadnerczy.[1,2,3]

Jak rozpozna膰 PCOS 鈥 objawy

Je艣li chodzi o objawy PCOS, to mog膮 one si臋 r贸偶ni膰 rodzajem oraz nasileniem w zale偶no艣ci od osoby. Do najcz臋stszych nale偶膮:

  • nieregularne miesi膮czki lub ich brak,
  • trudno艣ci z zaj艣ciem w ci膮偶臋,
  • hirsutyzm, czyli nadmierne ow艂osienie, zwykle na twarzy, klatce piersiowej czy po艣ladkach,
  • przybieranie na wadze,
  • wypadanie w艂os贸w,
  • tr膮dzik.[4]

Jakie choroby wyst臋puj膮 przy PCOS?

Trzeba tak偶e zaznaczy膰, 偶e kobiety z zespo艂em policystycznych jajnik贸w s膮 bardziej nara偶one ni偶 kobiety bez PCOS na rozw贸j chor贸b takich jak:

  • cukrzyca typu 2,
  • depresja i wahania nastroj贸w,
  • nadci艣nienie,
  • wysoki poziom cholesterolu,
  • bezdech senny.[4]

Kiedy pojawia si臋 PCOS?

Dok艂adna przyczyna pojawiania si臋 PCOS niestety nie jest znana. Wiadomo jednak, 偶e choroba ta ma pod艂o偶e genetyczne i wi膮偶emy j膮 z zaburzeniami hormonalnymi. Je艣li w Twojej rodzinie wyst臋puje zesp贸艂 policystycznych jajnik贸w, zwi臋ksza to ryzyko jego wyst膮pienia u Ciebie. Hormony, kt贸rych warto艣ci poza norm膮 mog膮 wyst臋powa膰 u kobiet z PCOS to:

  • testosteron,
  • hormon luteinizuj膮cy (LH),
  • globulina wi膮偶膮ca hormony p艂ciowe (SHBG),
  • prolaktyna.

R贸wnie偶 insulinooporno艣膰 nie pozostaje bez wp艂ywu. Insulinooporno艣膰 to stan, kiedy tkanki s膮 oporne na dzia艂anie insuliny i tym samym zwi臋ksza si臋 jej st臋偶enie we krwi. Zbyt du偶y poziom insuliny skutkuje zwi臋kszon膮 produkcj膮 testosteronu, co zaburza prac臋 jajnik贸w.[4]

Czy PCOS si臋 leczy?

Zesp贸艂 policystycznych jajnik贸w leczymy objawowo, to znaczy, 偶e nie mo偶emy go wyleczy膰, ale damy rad臋 zmniejszy膰 objawy. Leczenie indywidualizujemy pod konkretn膮 pacjentk臋. G艂贸wne opcje post臋powania to:

  • zmiana stylu 偶ycia,
  • hormonalne 艣rodki antykoncepcyjne i antyandrogeny,
  • metformina,
  • 艣rodki wywo艂uj膮ce owulacj臋.

Zmiana stylu 偶ycia

Zmiana stylu 偶ycia pomaga obni偶y膰 poziom androgen贸w, poprawia p艂odno艣膰 oraz szanse na zaj艣cie w ci膮偶臋. Je偶eli Twoja waga przekracza warto艣膰 BMI 25, warto zadba膰 o zmniejszenie masy cia艂a. Obni偶enie jej o 5-10% przynosi korzy艣ci zar贸wno dla uk艂adu rozrodczego, jak i zdrowia psychicznego. Wp艂ywa tak偶e na inne parametry, np. obni偶enie zbyt wysokiego poziomu cholesterolu we krwi.

M贸wi膮c o zmianie stylu 偶ycia jako leczeniu PCOS, mamy na my艣li:

  • stosowanie dobrze zbilansowanej diety,
  • wprowadzenie 膰wicze艅 przez90-150 min tygodniowo np. jazdy na rowerze czy p艂ywania,
  • ograniczenie stresu w 偶yciu i umiej臋tne radzenie sobie z nim np. technikami relaksacyjnymi czy treningiem uwa偶no艣ci.[5,6]

Doustne 艣rodki antykoncepcyjne i antyandrogeny

Podstaw膮 leczenia nieregularnych miesi膮czek lub ich braku s膮 doustne pigu艂ki antykoncepcyjne. Przed wprowadzeniem tego 艣rodka lekarz ocenia czy nie istniej膮 u kobiety przeciwskazania. Pigu艂ki nie s艂u偶膮 tutaj ochronie przed nieplanowan膮 ci膮偶膮, a maj膮 za zadanie:

  • pom贸c wywo艂a膰 regularne miesi膮czki,
  • zmniejszy膰 ryzyko rozwoju raka endometrium.

Stosujemy je tak偶e w terapii hirsutyzmu i tr膮dziku zwi膮zanych z nadmiarem androgen贸w. Je偶eli jednak terapia hirsutyzmu hormonalnymi 艣rodkami antykoncepcyjnymi nie daje efektu po 6 miesi膮cach, lekarz mo偶e doda膰 do terapii antyandrogen. To 艣rodek zmniejszaj膮cy oddzia艂ywanie androgen贸w na organizm. Aby usun膮膰 niechciane ow艂osienie, zalecamy r贸wnie偶 depilacj臋 laserow膮.[4,6,7]

Metformina

To lek stosowany w terapii cukrzycy typu 2, jednak znajduje te偶 swoje zastosowanie w leczeniu insulinooporno艣ci u kobiet z PCOS. Zwykle stosujemy go, gdy istniej膮 przeciwskazania do terapii 艣rodkami hormonalnymi. Je艣li lekarz zaleci tego typu post臋powanie u Ciebie, trzeba pami臋ta膰, 偶e metformina mo偶e stymulowa膰 p艂odno艣膰. Je艣li wi臋c nie planujesz ci膮偶y, zadbaj o odpowiedni膮 antykoncepcj臋.[4,6,7,8]

Jak zaj艣膰 w ci膮偶e przy PCOS?

Je艣li chcia艂aby艣 zaj艣膰 w ci膮偶臋, wiadomo, 偶e metody antykoncepcyjne nie s膮 dobrym pomys艂em. Jakie s膮 wi臋c opcje leczenia dla Ciebie? Jak wiadomo przy PCOS zaburzona jest owulacja, wi臋c celem leczenia jest jej wywo艂anie, aby umo偶liwi膰 zap艂odnienie. Zalecane post臋powanie to:

  1. Je艣li masz stwierdzon膮 oty艂o艣膰, warto najpierw zrzuci膰 wag臋. W wielu przypadkach pomaga to przywr贸ci膰 owulacj臋.
  2. Za偶ywanie lek贸w indukuj膮cych owulacj臋. Lekarz dobierze odpowiedni dla Ciebie preparat.
  3. Chirurgia laparoskopowa. Kolejnym krokiem przy braku skuteczno艣ci poprzednich metod jest zabieg polegaj膮cy na wprowadzeniu pod znieczuleniem do brzucha laparoskopu. Za pomoc膮 ciep艂a b膮d藕 laseru niszczy on tkanki produkuj膮ce androgeny w jajnikach.
  4. Zap艂odnienie in vitro. Je偶eli poprzednie metody zawiod艂y, to kolejna opcja na zaj艣cie w ci膮偶臋.

Je偶eli chodzi o akupunktur臋, nie wykazuje ona skuteczno艣ci w tym zakresie.[4,6,7]

PCOS, a suplementy 鈥 co je艣膰?

Jedn膮 z podstaw przy PCOS jest zadbanie o zdrow膮 diet臋. Nie ma specjalnych wskaza艅, jak taka dieta powinna wygl膮da膰. Wa偶ne jest, by by艂a zgodna z piramid膮 zdrowego 偶ywienia i dostarcza艂a wszystkich niezb臋dnych sk艂adnik贸w od偶ywczych. Je艣li celem jest zrzucenie wagi, musi mie膰 deficyt kaloryczny. Dodatkowo pomocne mo偶e okaza膰 si臋 stosowanie suplement贸w diety takich jak:

  • inozytol,
  • N-acetylo-L-cysteina,
  • chrom,
  • selen,
  • cynk,
  • witamina D3.

Najwa偶niejsze jednak by witaminy oraz minera艂y dostarczane by艂y z diet膮, dzi臋ki odpowiednio zr贸偶nicowanym posi艂kom. Pomocna mo偶e okaza膰 si臋 wizyta u dietetyka, kt贸ry oceni indywidulane zapotrzebowanie na dane sk艂adniki. Suplementacja powinna by膰 r贸wnie偶 skonsultowana z lekarzem lub farmaceut膮.[9,10]

Wykaz 藕r贸de艂

1 Cochrane Database of Systematic Reviews; Polycystic Ovary Syndrome Awareness Month 2022; [dost臋p 05.01.2023]

2 Shaw N.,Rosenfield R.; Definition, clinical features and differentia diagnosis of polycystic ovary syndrome in adolescents; Stycze艅 2022 [dost臋p 05.01.2023]

3 Rekomendacja nr 5/2018 z dnia 10.01.2018r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji w sprawie obj臋cia refundacj膮 produktu leczniczego: Formetic (chlorowodorek metforminy), tabletki powlekane, 1000 mg, 30 tabletek; Formetic (chlorowodorek metforminy), tabletki powlekane, 1000 mg, 60 tabletek; Formetic (chlorowodorek metforminy), tabletki powlekane, 1000 mg, 90 tabletek; Formetic (chlorowodorek metforminy), tabletki powlekane, 500 mg, 30 tabletek; Formetic (chlorowodorek metforminy), tabletki powlekane, 500 mg, 60 tabletek; Formetic (chlorowodorek metforminy), tabletki powlekane, 500 mg, 90 tabletek; we wskazaniu: zesp贸艂 policystycznych jajnik贸w

4 NHS; Polycystic ovary syndrome; Pa藕dziernik 2022 [dost臋p 05.01.2023]

5 Lim SS et al.; Lifestyle changes in women with polycystic ovary syndrome; Cochrane Database of Systematic Reviews 2019; Issue 3 [dost臋p 07.01.2023]

6 Bassel H Al Wattar et al.; Clinical Practice Guidelines on the Diagnosis and Management of Polycystic Ovary Syndrome: A Systematic Review and Quality Assessment Study; The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism; V 106; I 8; Sierpie艅 2021; P 2436鈥2446

7 Barbieri R., Ehrmann D.; Treatment of polycystic ovary syndrome in adults; Maj 2022 [dost臋p 07.01.2023]

8 Barbieri R., Ehrmann D.; Metformin for treatment of the polycystic ovary syndrome; Grudzie艅 2022 [dost臋p 07.01.2023]

9 International evidence-based guideline for the assessment and management of polycystic ovary syndrome 2018

10 Michniak K.; Suplementy w PCOS. O te sk艂adniki warto zadba膰; Dietetycy.org.pl [dost臋p 07.02.2023]

Praca – lekarz medycyny rodzinnej

Jeste艣my przychodni膮 skupiaj膮c膮 si臋 na pacjentach i ich potrzebach. Dbamy o to, by nasz zesp贸艂 medyczny by艂 szeroko i dobrze wyspecjalizowany. Z tego wzgl臋du ch臋tnie podejmiemy wsp贸艂prac臋 z 馃憠馃憠 lekarzem medycyny rodzinnej. 

Kilka informacji o nas:

馃敼 znajdujemy si臋 na ul. Krakowskiej 27 w Bochni (ok. 42 kilometr贸w od Centrum Krakowa, 50 minut jazdy samochodem),

馃敼 w przychodni przyjmuj膮 lekarze o szerokim przekroju specjalizacji, co pozwala na holistyczn膮 opiek臋 nad pacjentami,

馃敼 posiadamy punkt pobra艅 czynny 6 dni w tygodniu,

馃敼 dysponujemy aparatur膮 do bada艅 takich jak USG, RTG, EKG, spirometria, KTG.

Wymiar i forma wsp贸艂pracy do ustalenia. Masz pytania lub jeste艣 zainteresowany ofert膮? A mo偶e znasz lekarza rodzinnego, kt贸ry chcia艂by podj膮膰 prac臋 w Przychodni Boche艅skiej? Zapraszamy do kontaktu z Managerem pod tel. 660 710 468 lub wys艂anie CV przez stron臋

Do zobaczenia w Przychodni Boche艅skiej!

Praca – pediatra

W trosce o zdrowie i komfort naszych najm艂odszych pacjent贸w podejmiemy wsp贸艂prac臋 z lekarzem pediatr膮.

Zakres obowi膮zk贸w:

馃挔 kompleksowa opieka pediatryczna nad dzie膰mi zdrowymi i chorymi,
馃挔 wizyty patrona偶owe,
馃挔 szczepienia ochronne,
馃挔 bilans.

Informacje o nas:
馃敼 znajdujemy si臋 na ul. Krakowskiej 27 w Bochni (ok. 42 kilometr贸w od centrum Krakowa, 50 minut jazdy samochodem),
馃敼 艣wiadczymy us艂ugi w ramach kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia oraz prywatnej opieki zdrowotnej,
馃敼 w przychodni przyjmuj膮 lekarze o szerokim przekroju specjalizacji, co pozwala na kompleksowe leczenie pacjent贸w,
馃敼 posiadamy punkt pobra艅,
馃敼 dysponujemy aparatur膮 do bada艅 USG.

Wymiar i forma wsp贸艂pracy do ustalenia. Masz pytania lub jeste艣 zainteresowany ofert膮? Zapraszamy do kontaktu pod tel. 660 710 468 lub wys艂anie CV przez stron臋

Do zobaczenia w Przychodni Boche艅skiej!

PS: Znasz lekarza pediatr臋 i widzisz go w murach naszej Przychodni? Udost臋pnij mu ten post lub przeka偶 nam kontakt do niego!

SIBO 鈥 objawy, leczenie, dieta

SIBO, czyli zesp贸艂 rozrostu bakteryjnego, powoduje wiele dyskomfortu w 偶yciu. G艂贸wnym jego objawem s膮 wzd臋cia i b贸le brzucha. Jak sobie poradzi膰 z t膮 chorob膮?

SIBO 鈥 co to?

Nasze jelita zamieszkuj膮 bakterie, kt贸re odpowiadaj膮 m.in. za trawienie, syntez臋 witamin oraz ochron臋 przed namna偶aniem chorobotw贸rczych bakterii. Niekt贸re znajduj膮 si臋 tylko w jelicie grubym, inne tylko w jelicie cienkim. Mimo wa偶nych r贸l jakie pe艂ni膮, ich zbyt du偶a ilo艣膰 mo偶e prowadzi膰 do chor贸b uk艂adu pokarmowego, w tym SIBO, czyli rozrostu flory bakteryjnej jelita cienkiego. Oznacza to, 偶e w jelicie cienkim jest za du偶o bakterii lub znajduje si臋 w nim nieprawid艂owy typ bakterii np. te z jelita grubego. Przyczynami takiego stanu mog膮 by膰 zaburzenia motoryki jelit, zapalenie trzustki czy zaburzenia anatomiczne.[1]

Objawy SIBO

Pewne sk艂adniki od偶ywcze, w prawid艂owych warunkach, zosta艂yby wch艂oni臋te w jelicie cienkim. Niestety wskutek dzia艂ania mikroorganizm贸w, nadmiernie fermentuj膮, uwalniaj膮c gazy. Gazy napinaj膮 艣cian臋 jelita, wywo艂uj膮c dyskomfort, a nawet b贸l. Objawy SIBO r贸偶ni膮 si臋 cz臋stotliwo艣ci膮, czasem trwania i ci臋偶ko艣ci膮. Najcz臋stsze to:

  • b贸le brzucha,
  • odbijanie,
  • wzd臋cia,
  • biegunka,
  • nadmierne oddawanie gaz贸w,
  • niestrawno艣膰.

U niekt贸rych os贸b SIBO objawia si臋 zm臋czeniem i s艂ab膮 koncentracj膮. W ci臋偶kich przypadkach wyst臋puj膮 tak偶e zaburzenia wch艂aniania. Prowadzi to do spadku masy cia艂a oraz niedobor贸w witamin D, B12 i 偶elaza. Skutkiem mo偶e by膰 anemia czy choroby ko艣ci.[1,2]

Jak zdiagnozowa膰 SIBO?

Diagnoza SIBO opiera si臋 na te艣cie oddechowym (wodorowo-metanowym). Polega on na pomiarze poziomu wodoru i metanu w wydychanym powietrzu, po podaniu pacjentowi doustnie glukozy b膮d藕 laktozy. U osoby z SIBO, drobnoustroje w jelitach b臋d膮 metabolizowa艂y w臋glowodany z uwolnieniem sporej ilo艣ci metanu i wodoru.[3]

Test oddechowy wodoro-metanowy wymaga odpowiedniego przygotowania, co zapewni wiarygodno艣膰 wynik贸w. Na badanie nale偶y przyj艣膰 na czczo po 8-12 godzinnym po艣cie. Wa偶ne, by 12 godzin przed testem unika膰 w臋glowodan贸w z艂o偶onych, np.:

  • chleba,
  • makaronu,
  • b艂onnika.

Niewskazane jest te偶 spo偶ywanie produkt贸w mlecznych. Je艣li stosowano antybiotyki, trzeba odczeka膰 4 tygodnie od zako艅czenia kuracji. Podobnie przy za偶ywaniu lek贸w prokinetycznych, czyli takich, kt贸re pobudzaj膮 ruchy jelit, i przeczyszczaj膮cych. W ich przypadku wystarczy tydzie艅 przerwy. W dniu badania nie wolno pali膰 papieros贸w i trzeba unika膰 wysi艂ku fizycznego, by nie zaburzy膰 wyniku testu. Warto doda膰, 偶e u niekt贸rych os贸b konieczne mo偶e okaza膰 si臋 wykonanie testu polegaj膮cego na pobraniu tre艣ci jelitowej przez specjaln膮 sond臋.[4]

SIBO 鈥 i co dalej? Jak poradzi膰 sobie z SIBO

Celem leczenia SIBO jest ograniczenie rozrostu bakterii. Osi膮gamy to za pomoc膮 antybiotyk贸w. Zalecana zwykle terapia trwa 14 dni. Po jej zako艅czeniu cz臋艣膰 pacjent贸w odczuwa popraw臋. Mo偶e zdarzy膰 si臋, 偶e odpowied藕 na leczenie nie b臋dzie zadowalaj膮ca, wtedy nale偶y przeprowadzi膰 diagnostyk臋 pod k膮tem nak艂adaj膮cych si臋 schorze艅 np. nietolerancji pokarmowych, celiakii, zespo艂u jelita dra偶liwego (IBS). Leczenie SIBO obejmuje tak偶e uzupe艂nienie niedobor贸w np. witaminy B12 czy 偶elaza.[3]

SIBO a probiotyki

Ameryka艅skie Stowarzyszenie Gastroenterolog贸w nie zaleca stosowania probiotyk贸w w leczeniu SIBO. Cz臋艣膰 z nich mo偶e prowadzi膰 do zaostrzenia objaw贸w SIBO, np. wzd臋膰. Nie mo偶na wskaza膰 konkretnych probiotyk贸w, kt贸re wykazywa艂by skuteczno艣膰 i nie pogarsza艂y stanu pacjenta.[3]

Dieta w SIBO

Spos贸b od偶ywiania mo偶e u niekt贸rych os贸b 艂agodzi膰 objawy SIBO. Mowa tutaj o diecie low-FODMAP. Jej wprowadzenie nale偶y skonsultowa膰 z dietetykiem, kt贸ry om贸wi dok艂adnie kolejne jej fazy i zasady. Tak膮 diet臋 mo偶na stosowa膰 maksymalnie przez 6 tygodni.[3]

Co je艣膰, a czego unika膰?

FODMAP, czyli kr贸tko艂a艅cuchowe w臋glowodany, s膮 s艂abo wch艂anialne i szybko fermentuj膮ce. Dlatego u os贸b z chorobami jelit, np. SIBO, powoduj膮 wzd臋cia oraz b贸l brzucha. Ograniczenie tych sk艂adnik贸w w diecie mo偶e z艂agodzi膰 objawy u niekt贸rych os贸b. Do FODMAP zaliczamy:

  • fruktoz臋 (np. w miodzie),
  • laktoz臋 (np. produkty mleczne),
  • fruktany (np. w czosnku),
  • galaktany (np. w ro艣linach str膮czkowych),
  • poliole (np. ksylitol).

Wspomniana dieta low-FODMAP ma na celu eliminacj臋 produkt贸w, kt贸re nasilaj膮 dolegliwo艣ci. Jej wprowadzenie sk艂ada si臋 z 3 etap贸w:

  1. Wyeliminowanie z jad艂ospisu posi艂k贸w bogatych w FODMAP i zast膮pieniu ich tymi o niskiej zawarto艣ci FODMAP na 2-6 tygodni.
  2. Ponowne, stopniowe wprowadzanie produkt贸w zawieraj膮cych FODMAP w ci膮gu 8-12 tygodni.
  3. Personalizacja diety. Dzi臋ki stopniowemu wprowadzaniu sk艂adnik贸w, mo偶na zidentyfikowa膰 te, kt贸re powoduj膮 dolegliwo艣ci.

Co wi臋c je艣膰, a czego unika膰 przy tej diecie w SIBO?

Przyk艂ady produkt贸w

ProduktyDu偶a zawarto艣膰 FODMAPMa艂a zawarto艣膰 FODMAP
WarzywaKarczoch, szparagi, kalafior, brukselka, kapusta, czosnek, por, cebula, burakiBak艂a偶an, papryka, marchew, og贸rek, ziemniak, pomidor, cukinia
OwoceJab艂ka, wi艣nie, mango, nektarynki, gruszki, 艣liwkiBanany, winogrona, kiwi, pomara艅cza, cytryny, ananas, truskawki
Mleko i produkty mleczneMleko krowie, twar贸g, mleko sojowe, budy艅, lodySer 偶贸艂ty, mozzarella, camembert, feta, mleko migda艂owe
Pieczywo i produkty zbo偶oweM膮ka i pieczywo na bazie pszenicy, 偶yta, j臋czmieniaM膮ka owsiana, kukurydziana, ry偶owa, chleb orkiszowy, p艂atki owsiane
Orzechy i nasionaOrzechy nerkowca, pistacjeOrzechy w艂oskie, orzeszki ziemne, pestki dyni

殴r贸d艂o: Siuba-Strzeli艅ska M; Dieta FODMAP 鈥 zasady i zastosowanie; Narodowe Centrum Edukacji 呕ywieniowej [dost臋p 06.12.2022]

Dieta taka powinna by膰 odpowiednio dobrana przez dietetyka, by nie doprowadzi膰 do niedobor贸w witamin czy sk艂adnik贸w od偶ywczych spowodowanych eliminacj膮 wielu produkt贸w. R贸wnie偶, je艣li po 6 tygodniach rygorystycznej diety brak jest efekt贸w, nie nale偶y jej kontynuowa膰.[3,5]

Wykaz 藕r贸de艂

1 Okuniewicz R, Moos 艁, Brzoza Z. Small Intestinal Bacterial Overgrowth Syndrome. Post臋py Mikrobiologii – Advancements of Microbiology. 2021;60(3): 203-210

2 Pimentel et al.; ACG Clinical Guidline: Small Intestinal Bacterial Overgrowth; The American Journal of Gastroenterology; February 2020;V115;I2;p165-178

3 Jab艂owki M, Bia艂kowska-Warzecha J, Jab艂owska A; Zesp贸艂 rozorostu bakteryjnego SIBO. Jak diagnozowa膰 i leczy膰 w praktyce lekarza rodzinnego w 艣wietle nowych wytycznych?; Lekarz POZ 1/2022

4 Pimentel M; Small intestinal bacterial overgrowth: Clinical manifestations and diagnosis; UpToDate 2022 [dost臋p 05.12.2022]

5 Siuba-Strzeli艅ska M; Dieta FODMAP 鈥 zasady i zastosowanie; Narodowe Centrum Edukacji 呕ywieniowej [dost臋p 06.12.2022]

Nast臋pna strona »



W przychodni akceptujemy p艂atno艣膰 kart膮 p艂atnicz膮 oraz kredytow膮 Visa, Mastercard, Maestro.
karty_m

Bezp艂atny dost臋p do bezprzewodowego internetu dla wszystkich pacjent贸w przychodni.

Dane adresowe:

Przychodnia Boche艅ska
ul. Krakowska 27
32-700 Bochnia
14 611 63 63

Gabinet Okulistyczny
885-455-955

Godziny:

Podstawowa opieka zdrowotna (POZ):
poniedzia艂ek-pi膮tek: 08:00鈥18:00
sobota-niedziela: nieczynne

Poradnie specjalistyczne:
poniedzia艂ek-pi膮tek: 07:00鈥20:00
sobota-niedziela: nieczynne

Punkt pobra艅:
poniedzia艂ek-pi膮tek: 07:00鈥11:00
sobota: 07:30-11:30
niedziela: nieczynne