Aktualia

PCOS 鈥 przyczyny, objawy, leczenie

PCOS, czyli zesp贸艂 policystycznych jajnik贸w jest jedn膮 z przyczyn niep艂odno艣ci u kobiet. Potrafi on sprawi膰 wiele trudno艣ci takich jak zaburzenia miesi膮czkowania czy nadmierne ow艂osienie 鈥 jak sobie wi臋c z nim radzi膰?

PCOS 鈥 co to takiego?

PCOS, czyli zesp贸艂 policystycznych jajnik贸w to choroba dotykaj膮ca od 8% do 13% kobiet w wieku rozrodczym. Wp艂ywa na prac臋 jajnik贸w i owulacj臋 鈥 hamuj膮c j膮. Zatrzymanie owulacji, czyli momentu uwalniania dojrza艂ej kom贸rki jajowej, uniemo偶liwia zap艂odnienie. Skutkuje to tym, 偶e PCOS jest cz臋st膮 przyczyn膮 niep艂odno艣ci. Istniej膮 3 g艂贸wne cechy zespo艂u policystycznych jajnik贸w. Aby stwierdzi膰 chorob臋, musz膮 wyst膮pi膰 co najmniej 2 z nich:

  • problemy z cyklem miesi膮czkowym np. nieregularne miesi膮czki lub ich brak,
  • wysoki poziom androgen贸w we krwi, czyli m臋skich hormon贸w np. testosteronu,
  • policystyczne, czyli wielop臋cherzykowe jajniki widoczne podczas badania USG (jajniki zawieraj膮 wiele wype艂nionych p艂ynem woreczk贸w, kt贸re otaczaj膮 jaja znajduj膮ce si臋 normalnie w jajniku).

Warto doda膰, 偶e w trakcie diagnostyki PCOS nale偶y najpierw wykluczy膰 inne przyczyny, takie jak: hiperprolaktynemi臋, zaburzenia czynno艣ci tarczycy czy przerost nadnerczy.[1,2,3]

Jak rozpozna膰 PCOS 鈥 objawy

Je艣li chodzi o objawy PCOS, to mog膮 one si臋 r贸偶ni膰 rodzajem oraz nasileniem w zale偶no艣ci od osoby. Do najcz臋stszych nale偶膮:

  • nieregularne miesi膮czki lub ich brak,
  • trudno艣ci z zaj艣ciem w ci膮偶臋,
  • hirsutyzm, czyli nadmierne ow艂osienie, zwykle na twarzy, klatce piersiowej czy po艣ladkach,
  • przybieranie na wadze,
  • wypadanie w艂os贸w,
  • tr膮dzik.[4]

Jakie choroby wyst臋puj膮 przy PCOS?

Trzeba tak偶e zaznaczy膰, 偶e kobiety z zespo艂em policystycznych jajnik贸w s膮 bardziej nara偶one ni偶 kobiety bez PCOS na rozw贸j chor贸b takich jak:

  • cukrzyca typu 2,
  • depresja i wahania nastroj贸w,
  • nadci艣nienie,
  • wysoki poziom cholesterolu,
  • bezdech senny.[4]

Kiedy pojawia si臋 PCOS?

Dok艂adna przyczyna pojawiania si臋 PCOS niestety nie jest znana. Wiadomo jednak, 偶e choroba ta ma pod艂o偶e genetyczne i wi膮偶emy j膮 z zaburzeniami hormonalnymi. Je艣li w Twojej rodzinie wyst臋puje zesp贸艂 policystycznych jajnik贸w, zwi臋ksza to ryzyko jego wyst膮pienia u Ciebie. Hormony, kt贸rych warto艣ci poza norm膮 mog膮 wyst臋powa膰 u kobiet z PCOS to:

  • testosteron,
  • hormon luteinizuj膮cy (LH),
  • globulina wi膮偶膮ca hormony p艂ciowe (SHBG),
  • prolaktyna.

R贸wnie偶 insulinooporno艣膰 nie pozostaje bez wp艂ywu. Insulinooporno艣膰 to stan, kiedy tkanki s膮 oporne na dzia艂anie insuliny i tym samym zwi臋ksza si臋 jej st臋偶enie we krwi. Zbyt du偶y poziom insuliny skutkuje zwi臋kszon膮 produkcj膮 testosteronu, co zaburza prac臋 jajnik贸w.[4]

Czy PCOS si臋 leczy?

Zesp贸艂 policystycznych jajnik贸w leczymy objawowo, to znaczy, 偶e nie mo偶emy go wyleczy膰, ale damy rad臋 zmniejszy膰 objawy. Leczenie indywidualizujemy pod konkretn膮 pacjentk臋. G艂贸wne opcje post臋powania to:

  • zmiana stylu 偶ycia,
  • hormonalne 艣rodki antykoncepcyjne i antyandrogeny,
  • metformina,
  • 艣rodki wywo艂uj膮ce owulacj臋.

Zmiana stylu 偶ycia

Zmiana stylu 偶ycia pomaga obni偶y膰 poziom androgen贸w, poprawia p艂odno艣膰 oraz szanse na zaj艣cie w ci膮偶臋. Je偶eli Twoja waga przekracza warto艣膰 BMI 25, warto zadba膰 o zmniejszenie masy cia艂a. Obni偶enie jej o 5-10% przynosi korzy艣ci zar贸wno dla uk艂adu rozrodczego, jak i zdrowia psychicznego. Wp艂ywa tak偶e na inne parametry, np. obni偶enie zbyt wysokiego poziomu cholesterolu we krwi.

M贸wi膮c o zmianie stylu 偶ycia jako leczeniu PCOS, mamy na my艣li:

  • stosowanie dobrze zbilansowanej diety,
  • wprowadzenie 膰wicze艅 przez90-150 min tygodniowo np. jazdy na rowerze czy p艂ywania,
  • ograniczenie stresu w 偶yciu i umiej臋tne radzenie sobie z nim np. technikami relaksacyjnymi czy treningiem uwa偶no艣ci.[5,6]

Doustne 艣rodki antykoncepcyjne i antyandrogeny

Podstaw膮 leczenia nieregularnych miesi膮czek lub ich braku s膮 doustne pigu艂ki antykoncepcyjne. Przed wprowadzeniem tego 艣rodka lekarz ocenia czy nie istniej膮 u kobiety przeciwskazania. Pigu艂ki nie s艂u偶膮 tutaj ochronie przed nieplanowan膮 ci膮偶膮, a maj膮 za zadanie:

  • pom贸c wywo艂a膰 regularne miesi膮czki,
  • zmniejszy膰 ryzyko rozwoju raka endometrium.

Stosujemy je tak偶e w terapii hirsutyzmu i tr膮dziku zwi膮zanych z nadmiarem androgen贸w. Je偶eli jednak terapia hirsutyzmu hormonalnymi 艣rodkami antykoncepcyjnymi nie daje efektu po 6 miesi膮cach, lekarz mo偶e doda膰 do terapii antyandrogen. To 艣rodek zmniejszaj膮cy oddzia艂ywanie androgen贸w na organizm. Aby usun膮膰 niechciane ow艂osienie, zalecamy r贸wnie偶 depilacj臋 laserow膮.[4,6,7]

Metformina

To lek stosowany w terapii cukrzycy typu 2, jednak znajduje te偶 swoje zastosowanie w leczeniu insulinooporno艣ci u kobiet z PCOS. Zwykle stosujemy go, gdy istniej膮 przeciwskazania do terapii 艣rodkami hormonalnymi. Je艣li lekarz zaleci tego typu post臋powanie u Ciebie, trzeba pami臋ta膰, 偶e metformina mo偶e stymulowa膰 p艂odno艣膰. Je艣li wi臋c nie planujesz ci膮偶y, zadbaj o odpowiedni膮 antykoncepcj臋.[4,6,7,8]

Jak zaj艣膰 w ci膮偶e przy PCOS?

Je艣li chcia艂aby艣 zaj艣膰 w ci膮偶臋, wiadomo, 偶e metody antykoncepcyjne nie s膮 dobrym pomys艂em. Jakie s膮 wi臋c opcje leczenia dla Ciebie? Jak wiadomo przy PCOS zaburzona jest owulacja, wi臋c celem leczenia jest jej wywo艂anie, aby umo偶liwi膰 zap艂odnienie. Zalecane post臋powanie to:

  1. Je艣li masz stwierdzon膮 oty艂o艣膰, warto najpierw zrzuci膰 wag臋. W wielu przypadkach pomaga to przywr贸ci膰 owulacj臋.
  2. Za偶ywanie lek贸w indukuj膮cych owulacj臋. Lekarz dobierze odpowiedni dla Ciebie preparat.
  3. Chirurgia laparoskopowa. Kolejnym krokiem przy braku skuteczno艣ci poprzednich metod jest zabieg polegaj膮cy na wprowadzeniu pod znieczuleniem do brzucha laparoskopu. Za pomoc膮 ciep艂a b膮d藕 laseru niszczy on tkanki produkuj膮ce androgeny w jajnikach.
  4. Zap艂odnienie in vitro. Je偶eli poprzednie metody zawiod艂y, to kolejna opcja na zaj艣cie w ci膮偶臋.

Je偶eli chodzi o akupunktur臋, nie wykazuje ona skuteczno艣ci w tym zakresie.[4,6,7]

PCOS, a suplementy 鈥 co je艣膰?

Jedn膮 z podstaw przy PCOS jest zadbanie o zdrow膮 diet臋. Nie ma specjalnych wskaza艅, jak taka dieta powinna wygl膮da膰. Wa偶ne jest, by by艂a zgodna z piramid膮 zdrowego 偶ywienia i dostarcza艂a wszystkich niezb臋dnych sk艂adnik贸w od偶ywczych. Je艣li celem jest zrzucenie wagi, musi mie膰 deficyt kaloryczny. Dodatkowo pomocne mo偶e okaza膰 si臋 stosowanie suplement贸w diety takich jak:

  • inozytol,
  • N-acetylo-L-cysteina,
  • chrom,
  • selen,
  • cynk,
  • witamina D3.

Najwa偶niejsze jednak by witaminy oraz minera艂y dostarczane by艂y z diet膮, dzi臋ki odpowiednio zr贸偶nicowanym posi艂kom. Pomocna mo偶e okaza膰 si臋 wizyta u dietetyka, kt贸ry oceni indywidulane zapotrzebowanie na dane sk艂adniki. Suplementacja powinna by膰 r贸wnie偶 skonsultowana z lekarzem lub farmaceut膮.[9,10]

Wykaz 藕r贸de艂

1 Cochrane Database of Systematic Reviews; Polycystic Ovary Syndrome Awareness Month 2022; [dost臋p 05.01.2023]

2 Shaw N.,Rosenfield R.; Definition, clinical features and differentia diagnosis of polycystic ovary syndrome in adolescents; Stycze艅 2022 [dost臋p 05.01.2023]

3 Rekomendacja nr 5/2018 z dnia 10.01.2018r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji w sprawie obj臋cia refundacj膮 produktu leczniczego: Formetic (chlorowodorek metforminy), tabletki powlekane, 1000 mg, 30 tabletek; Formetic (chlorowodorek metforminy), tabletki powlekane, 1000 mg, 60 tabletek; Formetic (chlorowodorek metforminy), tabletki powlekane, 1000 mg, 90 tabletek; Formetic (chlorowodorek metforminy), tabletki powlekane, 500 mg, 30 tabletek; Formetic (chlorowodorek metforminy), tabletki powlekane, 500 mg, 60 tabletek; Formetic (chlorowodorek metforminy), tabletki powlekane, 500 mg, 90 tabletek; we wskazaniu: zesp贸艂 policystycznych jajnik贸w

4 NHS; Polycystic ovary syndrome; Pa藕dziernik 2022 [dost臋p 05.01.2023]

5 Lim SS et al.; Lifestyle changes in women with polycystic ovary syndrome; Cochrane Database of Systematic Reviews 2019; Issue 3 [dost臋p 07.01.2023]

6 Bassel H Al Wattar et al.; Clinical Practice Guidelines on the Diagnosis and Management of Polycystic Ovary Syndrome: A Systematic Review and Quality Assessment Study; The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism; V 106; I 8; Sierpie艅 2021; P 2436鈥2446

7 Barbieri R., Ehrmann D.; Treatment of polycystic ovary syndrome in adults; Maj 2022 [dost臋p 07.01.2023]

8 Barbieri R., Ehrmann D.; Metformin for treatment of the polycystic ovary syndrome; Grudzie艅 2022 [dost臋p 07.01.2023]

9 International evidence-based guideline for the assessment and management of polycystic ovary syndrome 2018

10 Michniak K.; Suplementy w PCOS. O te sk艂adniki warto zadba膰; Dietetycy.org.pl [dost臋p 07.02.2023]

Praca – lekarz medycyny rodzinnej

Jeste艣my przychodni膮 skupiaj膮c膮 si臋 na pacjentach i ich potrzebach. Dbamy o to, by nasz zesp贸艂 medyczny by艂 szeroko i dobrze wyspecjalizowany. Z tego wzgl臋du ch臋tnie podejmiemy wsp贸艂prac臋 z 馃憠馃憠 lekarzem medycyny rodzinnej. 

Kilka informacji o nas:

馃敼 znajdujemy si臋 na ul. Krakowskiej 27 w Bochni (ok. 42 kilometr贸w od Centrum Krakowa, 50 minut jazdy samochodem),

馃敼 w przychodni przyjmuj膮 lekarze o szerokim przekroju specjalizacji, co pozwala na holistyczn膮 opiek臋 nad pacjentami,

馃敼 posiadamy punkt pobra艅 czynny 6 dni w tygodniu,

馃敼 dysponujemy aparatur膮 do bada艅 takich jak USG, RTG, EKG, spirometria, KTG.

Wymiar i forma wsp贸艂pracy do ustalenia. Masz pytania lub jeste艣 zainteresowany ofert膮? A mo偶e znasz lekarza rodzinnego, kt贸ry chcia艂by podj膮膰 prac臋 w Przychodni Boche艅skiej? Zapraszamy do kontaktu z Managerem pod tel. 660 710 468 lub wys艂anie CV przez stron臋

Do zobaczenia w Przychodni Boche艅skiej!

Praca – pediatra

W trosce o zdrowie i komfort naszych najm艂odszych pacjent贸w podejmiemy wsp贸艂prac臋 z lekarzem pediatr膮.

Zakres obowi膮zk贸w:

馃挔 kompleksowa opieka pediatryczna nad dzie膰mi zdrowymi i chorymi,
馃挔 wizyty patrona偶owe,
馃挔 szczepienia ochronne,
馃挔 bilans.

Informacje o nas:
馃敼 znajdujemy si臋 na ul. Krakowskiej 27 w Bochni (ok. 42 kilometr贸w od centrum Krakowa, 50 minut jazdy samochodem),
馃敼 艣wiadczymy us艂ugi w ramach kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia oraz prywatnej opieki zdrowotnej,
馃敼 w przychodni przyjmuj膮 lekarze o szerokim przekroju specjalizacji, co pozwala na kompleksowe leczenie pacjent贸w,
馃敼 posiadamy punkt pobra艅,
馃敼 dysponujemy aparatur膮 do bada艅 USG.

Wymiar i forma wsp贸艂pracy do ustalenia. Masz pytania lub jeste艣 zainteresowany ofert膮? Zapraszamy do kontaktu pod tel. 660 710 468 lub wys艂anie CV przez stron臋

Do zobaczenia w Przychodni Boche艅skiej!

PS: Znasz lekarza pediatr臋 i widzisz go w murach naszej Przychodni? Udost臋pnij mu ten post lub przeka偶 nam kontakt do niego!

SIBO 鈥 objawy, leczenie, dieta

SIBO, czyli zesp贸艂 rozrostu bakteryjnego, powoduje wiele dyskomfortu w 偶yciu. G艂贸wnym jego objawem s膮 wzd臋cia i b贸le brzucha. Jak sobie poradzi膰 z t膮 chorob膮?

SIBO 鈥 co to?

Nasze jelita zamieszkuj膮 bakterie, kt贸re odpowiadaj膮 m.in. za trawienie, syntez臋 witamin oraz ochron臋 przed namna偶aniem chorobotw贸rczych bakterii. Niekt贸re znajduj膮 si臋 tylko w jelicie grubym, inne tylko w jelicie cienkim. Mimo wa偶nych r贸l jakie pe艂ni膮, ich zbyt du偶a ilo艣膰 mo偶e prowadzi膰 do chor贸b uk艂adu pokarmowego, w tym SIBO, czyli rozrostu flory bakteryjnej jelita cienkiego. Oznacza to, 偶e w jelicie cienkim jest za du偶o bakterii lub znajduje si臋 w nim nieprawid艂owy typ bakterii np. te z jelita grubego. Przyczynami takiego stanu mog膮 by膰 zaburzenia motoryki jelit, zapalenie trzustki czy zaburzenia anatomiczne.[1]

Objawy SIBO

Pewne sk艂adniki od偶ywcze, w prawid艂owych warunkach, zosta艂yby wch艂oni臋te w jelicie cienkim. Niestety wskutek dzia艂ania mikroorganizm贸w, nadmiernie fermentuj膮, uwalniaj膮c gazy. Gazy napinaj膮 艣cian臋 jelita, wywo艂uj膮c dyskomfort, a nawet b贸l. Objawy SIBO r贸偶ni膮 si臋 cz臋stotliwo艣ci膮, czasem trwania i ci臋偶ko艣ci膮. Najcz臋stsze to:

  • b贸le brzucha,
  • odbijanie,
  • wzd臋cia,
  • biegunka,
  • nadmierne oddawanie gaz贸w,
  • niestrawno艣膰.

U niekt贸rych os贸b SIBO objawia si臋 zm臋czeniem i s艂ab膮 koncentracj膮. W ci臋偶kich przypadkach wyst臋puj膮 tak偶e zaburzenia wch艂aniania. Prowadzi to do spadku masy cia艂a oraz niedobor贸w witamin D, B12 i 偶elaza. Skutkiem mo偶e by膰 anemia czy choroby ko艣ci.[1,2]

Jak zdiagnozowa膰 SIBO?

Diagnoza SIBO opiera si臋 na te艣cie oddechowym (wodorowo-metanowym). Polega on na pomiarze poziomu wodoru i metanu w wydychanym powietrzu, po podaniu pacjentowi doustnie glukozy b膮d藕 laktozy. U osoby z SIBO, drobnoustroje w jelitach b臋d膮 metabolizowa艂y w臋glowodany z uwolnieniem sporej ilo艣ci metanu i wodoru.[3]

Test oddechowy wodoro-metanowy wymaga odpowiedniego przygotowania, co zapewni wiarygodno艣膰 wynik贸w. Na badanie nale偶y przyj艣膰 na czczo po 8-12 godzinnym po艣cie. Wa偶ne, by 12 godzin przed testem unika膰 w臋glowodan贸w z艂o偶onych, np.:

  • chleba,
  • makaronu,
  • b艂onnika.

Niewskazane jest te偶 spo偶ywanie produkt贸w mlecznych. Je艣li stosowano antybiotyki, trzeba odczeka膰 4 tygodnie od zako艅czenia kuracji. Podobnie przy za偶ywaniu lek贸w prokinetycznych, czyli takich, kt贸re pobudzaj膮 ruchy jelit, i przeczyszczaj膮cych. W ich przypadku wystarczy tydzie艅 przerwy. W dniu badania nie wolno pali膰 papieros贸w i trzeba unika膰 wysi艂ku fizycznego, by nie zaburzy膰 wyniku testu. Warto doda膰, 偶e u niekt贸rych os贸b konieczne mo偶e okaza膰 si臋 wykonanie testu polegaj膮cego na pobraniu tre艣ci jelitowej przez specjaln膮 sond臋.[4]

SIBO 鈥 i co dalej? Jak poradzi膰 sobie z SIBO

Celem leczenia SIBO jest ograniczenie rozrostu bakterii. Osi膮gamy to za pomoc膮 antybiotyk贸w. Zalecana zwykle terapia trwa 14 dni. Po jej zako艅czeniu cz臋艣膰 pacjent贸w odczuwa popraw臋. Mo偶e zdarzy膰 si臋, 偶e odpowied藕 na leczenie nie b臋dzie zadowalaj膮ca, wtedy nale偶y przeprowadzi膰 diagnostyk臋 pod k膮tem nak艂adaj膮cych si臋 schorze艅 np. nietolerancji pokarmowych, celiakii, zespo艂u jelita dra偶liwego (IBS). Leczenie SIBO obejmuje tak偶e uzupe艂nienie niedobor贸w np. witaminy B12 czy 偶elaza.[3]

SIBO a probiotyki

Ameryka艅skie Stowarzyszenie Gastroenterolog贸w nie zaleca stosowania probiotyk贸w w leczeniu SIBO. Cz臋艣膰 z nich mo偶e prowadzi膰 do zaostrzenia objaw贸w SIBO, np. wzd臋膰. Nie mo偶na wskaza膰 konkretnych probiotyk贸w, kt贸re wykazywa艂by skuteczno艣膰 i nie pogarsza艂y stanu pacjenta.[3]

Dieta w SIBO

Spos贸b od偶ywiania mo偶e u niekt贸rych os贸b 艂agodzi膰 objawy SIBO. Mowa tutaj o diecie low-FODMAP. Jej wprowadzenie nale偶y skonsultowa膰 z dietetykiem, kt贸ry om贸wi dok艂adnie kolejne jej fazy i zasady. Tak膮 diet臋 mo偶na stosowa膰 maksymalnie przez 6 tygodni.[3]

Co je艣膰, a czego unika膰?

FODMAP, czyli kr贸tko艂a艅cuchowe w臋glowodany, s膮 s艂abo wch艂anialne i szybko fermentuj膮ce. Dlatego u os贸b z chorobami jelit, np. SIBO, powoduj膮 wzd臋cia oraz b贸l brzucha. Ograniczenie tych sk艂adnik贸w w diecie mo偶e z艂agodzi膰 objawy u niekt贸rych os贸b. Do FODMAP zaliczamy:

  • fruktoz臋 (np. w miodzie),
  • laktoz臋 (np. produkty mleczne),
  • fruktany (np. w czosnku),
  • galaktany (np. w ro艣linach str膮czkowych),
  • poliole (np. ksylitol).

Wspomniana dieta low-FODMAP ma na celu eliminacj臋 produkt贸w, kt贸re nasilaj膮 dolegliwo艣ci. Jej wprowadzenie sk艂ada si臋 z 3 etap贸w:

  1. Wyeliminowanie z jad艂ospisu posi艂k贸w bogatych w FODMAP i zast膮pieniu ich tymi o niskiej zawarto艣ci FODMAP na 2-6 tygodni.
  2. Ponowne, stopniowe wprowadzanie produkt贸w zawieraj膮cych FODMAP w ci膮gu 8-12 tygodni.
  3. Personalizacja diety. Dzi臋ki stopniowemu wprowadzaniu sk艂adnik贸w, mo偶na zidentyfikowa膰 te, kt贸re powoduj膮 dolegliwo艣ci.

Co wi臋c je艣膰, a czego unika膰 przy tej diecie w SIBO?

Przyk艂ady produkt贸w

ProduktyDu偶a zawarto艣膰 FODMAPMa艂a zawarto艣膰 FODMAP
WarzywaKarczoch, szparagi, kalafior, brukselka, kapusta, czosnek, por, cebula, burakiBak艂a偶an, papryka, marchew, og贸rek, ziemniak, pomidor, cukinia
OwoceJab艂ka, wi艣nie, mango, nektarynki, gruszki, 艣liwkiBanany, winogrona, kiwi, pomara艅cza, cytryny, ananas, truskawki
Mleko i produkty mleczneMleko krowie, twar贸g, mleko sojowe, budy艅, lodySer 偶贸艂ty, mozzarella, camembert, feta, mleko migda艂owe
Pieczywo i produkty zbo偶oweM膮ka i pieczywo na bazie pszenicy, 偶yta, j臋czmieniaM膮ka owsiana, kukurydziana, ry偶owa, chleb orkiszowy, p艂atki owsiane
Orzechy i nasionaOrzechy nerkowca, pistacjeOrzechy w艂oskie, orzeszki ziemne, pestki dyni

殴r贸d艂o: Siuba-Strzeli艅ska M; Dieta FODMAP 鈥 zasady i zastosowanie; Narodowe Centrum Edukacji 呕ywieniowej [dost臋p 06.12.2022]

Dieta taka powinna by膰 odpowiednio dobrana przez dietetyka, by nie doprowadzi膰 do niedobor贸w witamin czy sk艂adnik贸w od偶ywczych spowodowanych eliminacj膮 wielu produkt贸w. R贸wnie偶, je艣li po 6 tygodniach rygorystycznej diety brak jest efekt贸w, nie nale偶y jej kontynuowa膰.[3,5]

Wykaz 藕r贸de艂

1 Okuniewicz R, Moos 艁, Brzoza Z. Small Intestinal Bacterial Overgrowth Syndrome. Post臋py Mikrobiologii – Advancements of Microbiology. 2021;60(3): 203-210

2 Pimentel et al.; ACG Clinical Guidline: Small Intestinal Bacterial Overgrowth; The American Journal of Gastroenterology; February 2020;V115;I2;p165-178

3 Jab艂owki M, Bia艂kowska-Warzecha J, Jab艂owska A; Zesp贸艂 rozorostu bakteryjnego SIBO. Jak diagnozowa膰 i leczy膰 w praktyce lekarza rodzinnego w 艣wietle nowych wytycznych?; Lekarz POZ 1/2022

4 Pimentel M; Small intestinal bacterial overgrowth: Clinical manifestations and diagnosis; UpToDate 2022 [dost臋p 05.12.2022]

5 Siuba-Strzeli艅ska M; Dieta FODMAP 鈥 zasady i zastosowanie; Narodowe Centrum Edukacji 呕ywieniowej [dost臋p 06.12.2022]

Jakie badania laboratoryjne warto wykona膰 tej jesieni?

Ka偶dy z nas, bez wzgl臋du na wiek, powinien wykonywa膰 regularnie badania profilaktyczne. Umo偶liwiaj膮 one wczesne wykrycie wielu chor贸b, a tym samym wprowadzenie na czas leczenia, kt贸re cz臋sto ratuje nasze 偶ycie.

Jakie badania krwi warto zrobi膰?

Krew w naszym ciele jest jak lustro 鈥 odzwierciedla stan naszego zdrowia, dlatego bardzo wa偶ne jest, aby raz do roku wykonywa膰 badania profilaktyczne. Zauwa偶aj膮c nieprawid艂owo艣ci podczas badania krwi, mo偶emy odpowiednio wcze艣nie wykry膰 chorob臋, zanim si臋 rozwinie. Mamy dzi臋ki temu szans臋 na zmian臋 stylu 偶ycia oraz wdro偶enie lek贸w, zanim b臋dzie na to za p贸藕no.

W艣r贸d bada艅, kt贸re warto wykona膰 mo偶emy wymieni膰:

  • morfologi臋,
  • badanie OB,
  • badanie poziomu glukozy we krwi,
  • lipidogram,
  • pr贸by w膮trobowe,
  • badanie moczu,
  • oznaczenie poziomu hormon贸w tarczycy.

Morfologia

Wykonanie morfologii umo偶liwia ocen臋 3 g艂贸wnych typ贸w kom贸rek znajduj膮cych si臋 w naszej krwi:

  • krwinek czerwonych 鈥 przenosz膮cych tlen do tkanek w organizmie,
  • krwinek bia艂ych 鈥 odpowiadaj膮cych za zwalczanie infekcji,
  • p艂ytek krwi 鈥 pomagaj膮cych w zasklepianiu ran po krwawieniu.

Wyniki tego badania mog膮 wykry膰 m.in niedokrwisto艣ci, infekcje i stany zapalne oraz zaburzenia krwawienia czy krzepni臋cia. Mo偶emy r贸wnie偶 zobaczy膰 kszta艂t kom贸rek, co tak偶e 艣wiadczy o niekt贸rych chorobach. Zwykle to pierwszy krok w rozpoznaniu wielu zaburze艅.[1]

Co oznacza badanie krwi OB?

OB, czyli Odczyn Biernackiego pozwala na monitorowanie tocz膮cych si臋 stan贸w zapalnych w naszym ciele. Test polega na zmierzeniu czasu, jaki potrzebuj膮 czerwone krwinki na opadni臋cie na dno prob贸wki. Im szybciej opadaj膮, tym wi臋ksze jest prawdopodobie艅stwo tocz膮cego si臋 zapalenia. Badanie jest u偶yteczne w diagnozowaniu chor贸b takich jak:

  • artretyzm,
  • zapalenie wsierdzia,
  • choroba Crohna,
  • potwierdzenie infekcji.[1]

Poziom glukozy we krwi

Badanie glikemii na czczo pozwala na wczesne rozpoznanie stan贸w przedcukrzycowych oraz samej cukrzycy. Prawid艂owe warto艣ci glukozy we krwi, mierzonej na czczo, powinny mie艣ci膰 si臋 w zakresie 70-99 mg/dl. Badanie to nale偶y przeprowadza膰 raz na 3 lata u os贸b powy偶ej 45 roku 偶ycia, chyba 偶e wyst臋puj膮 czynniki ryzyka rozwoju cukrzycy, wtedy badanie powinno si臋 wykonywa膰 co roku. Ryzyko choroby zwi臋kszaj膮:

  • nadwaga i oty艂o艣膰,
  • cukrzyca wyst臋puj膮ca w rodzinie,
  • ma艂a aktywno艣膰 fizyczna,
  • je艣li w poprzednim badaniu stwierdzono stan przedcukrzycowy,
  • nadci艣nienie t臋tnicze,
  • podwy偶szony poziom cholesterolu.

Dodatkowo u kobiet:

  • zesp贸艂 policystycznych jajnik贸w,
  • przebyta cukrzyca ci膮偶owa,
  • urodzenie dziecka o masie powy偶ej 4kg.[2]

Lipidogram 鈥 co to za badanie?

Lipidogram, czyli profil lipidowy, obejmuje oznaczenie we krwi st臋偶enia:

  • TG 鈥 tr贸jgliceryd贸w,
  • TC – cholesterolu ca艂kowitego,
  • HDL-C 鈥 cholesterolu HDL,
  • LDL-C 鈥 cholesterolu LDL.

Cholesterol jest substancj膮 t艂uszczow膮, kt贸r膮 dostarczamy organizmowi wraz z diet膮. Jest niezb臋dny do prawid艂owego funkcjonowania, jednak jego podwy偶szony poziom przyczynia si臋 do zwi臋kszonego ryzyka powa偶nych problem贸w jak udar czy zawa艂 serca. Najwa偶niejszym parametrem w ocenie profilu lipidowego jest st臋偶enie LDL, czyli tzw. z艂ego cholesterolu. To w艂a艣nie on odpowiada za rozw贸j mia偶d偶ycy, a w konsekwencji zwi臋kszone ryzyko zawa艂u serca.[1,3]

Pr贸by w膮trobowe

Istniej膮 badania, kt贸re wykorzystujemy w ocenie czynno艣ci w膮troby. Oznaczenie aktywno艣ci wybranych enzym贸w w膮trobowych pozwala na zdiagnozowanie chor贸b w膮troby, takich jak:

  • zapalenie w膮troby,
  • marsko艣膰 w膮troby,
  • choroby w膮troby zwi膮zane z nadu偶ywaniem alkoholu.[1]

Jakie hormony tarczycy zbada膰 we krwi?

Warto zbada膰 poziom:

  • TSH 鈥 hormonu tyreotropowego,
  • T3 鈥 tr贸jjodotyroniny,
  • T4- tyroksyny.

Je艣li ich poziom wyjdzie za niski, b膮d藕 za wysoki mo偶e to oznacza膰 chorob臋 tarczycy, tak膮 jak niedoczynno艣膰, b膮d藕 nadczynno艣膰. Badanie jest istotne szczeg贸lnie u kobiet, gdy偶 to u nich cz臋艣ciej wyst臋puj膮 zaburzenia zwi膮zane z tarczyc膮.

Co wykazuj膮 badania moczu?

Warto skontrolowa膰 czy mocz nie zawiera sk艂adnik贸w takich jak np. bia艂ko, czerwone krwinki, glukoza, kt贸re przy prawid艂owej pracy nerek oraz ca艂ego organizmu nie powinny si臋 tam znale藕膰. Je艣li b臋d膮 obecne, mo偶e to wskazywa膰 na problemy zdrowotne. Dzi臋ki badaniu moczu mo偶na wykry膰 m.in:

  • infekcje dr贸g moczowych i niekt贸re infekcje przenoszone drog膮 p艂ciow膮,
  • choroby nerek, w膮troby,
  • powik艂ania zwi膮zane z cukrzyc膮.[4]

Jak przygotowa膰 si臋 do bada艅 krwi?

Dzie艅 przed badaniem krwi nie nale偶y pi膰 alkoholu, warto zrezygnowa膰 tak偶e z intensywnych 膰wicze艅 fizycznych. Na oko艂o 12 godzin przed pobraniem krwi nie nale偶y spo偶ywa膰 posi艂k贸w, ani pi膰 kawy czy herbaty. Warto r贸wnie偶 zadba膰 o wyspanie si臋. Nie powinno si臋 i艣膰 na badanie po nocnych zmianach w pracy, czy nieprzespanej nocy 鈥 mo偶e to zaburzy膰 wyniki. Rano, w dniu badania dozwolone jest jedynie picie wody. Je偶eli rano mamy przyj膮膰 leki najlepiej jest skonsultowa膰 z lekarzem, kt贸ry zadecyduje, czy mo偶na odstawi膰 lek na czas badania. Je艣li nie mamy takiej mo偶liwo艣ci o za偶ywanych preparatach warto poinformowa膰 piel臋gniarki pobieraj膮ce krew oraz lekarza, kt贸remu poka偶emy wyniki.

Wykaz 藕r贸de艂

1 NHS: Examples Blood tests. 2022

2 Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego: Zalecenia kliniczne dotycz膮ce post臋powania u chorych na cukrzyc臋.. Curr Top Diabetes, 2022; 2(1): 1-134

3 Wytyczne Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego/Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce/Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego/Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego/Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej, Polskiego Towarzystwa Nadci艣nienia T臋tniczego Diagnostyki i leczenia zaburze艅 lipidowych w Polsce 2021

4 Urinalysis Lab Tests Online UK 2022 [dost臋p 22.10.2022] [online: https://labtestsonline.org.uk/tests/urinalysis]

Jak wzmacnia膰 odporno艣膰?

Sezon jesienno-zimowy to czas, gdy cz臋艣ciej 艂apiemy r贸偶nego rodzaju infekcje. Chc膮c si臋 przed nimi broni膰, si臋gamy po r贸偶nego rodzaju suplementy diety czy 艣rodki maj膮ce pobudzi膰 nasz uk艂ad odporno艣ciowy. W g膮szczu wielu preparat贸w, nietrudno o zagubienie 鈥 jednak czy ich stosowanie jest skuteczne? 

Styl 偶ycia a odporno艣膰

Cz臋sto m贸wi膮c o odporno艣ci  i jej wzmacnianiu, my艣limy o po艂kni臋ciu tabletki, kt贸ra zadzia艂a w cudowny spos贸b na nasz organizm i niczym tarcza ochroni nas przed wszelkimi patogenami. S膮 co prawda 艣rodki, kt贸re pomagaj膮 zwalcza膰 infekcje, jednak to, od czego nale偶y zacz膮膰, to zdrowy styl 偶ycia. Regularne dbanie o nasze samopoczucie oraz zdrowie fizyczne jest podstaw膮, by m贸c uchroni膰 si臋 przed chorobami.

Sen i stres

Jedn膮 z rzeczy, o kt贸r膮 bezwzgl臋dnie nale偶y zadba膰 jest odpowiednia ilo艣膰 dobrej jako艣ci snu, kt贸ra pozwala nam si臋 czu膰 wypocz臋tym. Optymaln膮 ilo艣ci膮 b臋dzie 7-8 godzin. Podczas snu wzrasta ilo艣膰 kom贸rek uk艂adu odporno艣ciowego, a ca艂e cia艂o regeneruje si臋. Istniej膮 dane wskazuj膮ce, 偶e osoby niewystarczaj膮co wyspane cz臋艣ciej zapadaj膮 na infekcje wirusowe. Kolejn膮 kwesti膮, o kt贸rej warto pomy艣le膰 jest ograniczenie stresu w 偶yciu. W dzisiejszych czasach nie bywa to 艂atwe, stres jednak powoduje os艂abienie uk艂adu immunologicznego, co automatycznie zwi臋ksza podatno艣膰 na choroby.[[1]]

Aktywno艣膰 fizyczna

Regularna, umiarkowana, b膮d藕 intensywna aktywno艣膰 fizyczna przyczynia si臋 do wzrostu odporno艣ci i zmniejszenia cz臋sto艣ci infekcji g贸rnych dr贸g oddechowych. Zapewnia ona efektywniejsz膮 odpowied藕 naszego uk艂adu immunologicznego,  m.in. poprzez wp艂yw na zwi臋kszenie ilo艣ci kom贸rek, kt贸re bior膮 udzia艂 w zwalczaniu patogen贸w oraz poprawy bariery 艣luz贸wkowej, co ogranicza przedostawanie si臋 bakterii i wirus贸w do organizmu. Regularny wysi艂ek fizyczny pomaga r贸wnie偶 w radzeniu sobie ze stresem.[[2]]

 Co warto suplementowa膰 by wzmocni膰 odporno艣膰?

Uk艂ad odporno艣ciowy wspiera z pewno艣ci膮 prawid艂owo zbilansowana dieta. Codzienne dostarczanie wszystkich niezb臋dnych sk艂adnik贸w od偶ywczych pozwala uchroni膰 nas od wielu chor贸b. Nale偶y pami臋ta膰 o piramidzie zdrowego 偶ywienia i opieraj膮c si臋 na niej, komponowa膰 swoje posi艂ki z du偶膮 ilo艣ci膮 warzyw i owoc贸w, b臋d膮cych 藕r贸d艂em wielu witamin. Warto wspomnie膰 r贸wnie偶 o codziennym spo偶ywaniu min. 2-2,5 litra p艂yn贸w.[1]

Witamina D

Witamina D jest wa偶na dla prawid艂owego funkcjonowania kom贸rek uk艂adu odporno艣ciowego. Jej niedob贸r zwi臋ksza ryzyko wyst臋powania infekcji g贸rnych dr贸g oddechowych. W naszej strefie klimatycznej jeste艣my nara偶eni na niedob贸r tej witaminy, szczeg贸lnie w okresie jesienno-zimowym. Przyczyn膮 jest proces syntezy witaminy odbywaj膮cy si臋 w sk贸rze, pod wp艂ywem 艣wiat艂a s艂onecznego, kt贸rego w naszym kraju w tym okresie jest zbyt ma艂o. Eksperci zalecaj膮 przyjmowanie 800-2000 IU/dob臋 dla os贸b doros艂ych w sezonie od wrze艣nia do maja. Najoptymalniejszym rozwi膮zaniem s膮 jednak badania krwi i na ich podstawie dobranie odpowiedniej, indywidualnej dawki.[[3],[4]]

Cynk

Cynk jest niezb臋dnym dla naszego organizmu sk艂adnikiem mineralnym. Wykazuje on dzia艂anie immunomoduluj膮ce, czyli wp艂ywaj膮ce na uk艂ad odporno艣ciowy oraz dzia艂anie przeciwwirusowe. Istotne jest dbanie o jego r贸wnowag臋 w organizmie, gdy偶 niedob贸r mo偶e powodowa膰 zwi臋kszone ryzyko infekcji. O suplementacji cynku warto pomy艣le膰, stosuj膮c diety ro艣linne. Pami臋ta膰 nale偶y tak偶e o tym, by nie przekracza膰 zalecanego dziennego spo偶ycia, gdy偶 skutkuje to dzia艂aniami niepo偶膮danymi, takimi jak nudno艣ci czy b贸l podbrzusza.[[5]]

Laktoferyna

Laktoferyna to bia艂ko naturalnie wyst臋puj膮ce w ludzkim organizmie. Jest ono polecane osobom z niedoborem 偶elaza, poniewa偶 bierze udzia艂 w jego wch艂anianiu i magazynowaniu. W艣r贸d dzia艂a艅 wykazywanych przez laktoferyn臋 wymienia si臋 aktywno艣膰 przewciwbakteryjn膮 oraz wzmacnianie odporno艣ci. Je艣li chodzi o jej suplementacj臋, mo偶e ona wspiera膰 dzia艂anie uk艂adu immunologicznego oraz zmniejsza膰 cz臋sto艣膰 wyst臋powania infekcji g贸rnych dr贸g oddechowych, szczeg贸lnie u dzieci.[[6]]

Kwasy omega-3

Je偶eli w diecie brakuje t艂ustych ryb czy innych popularnych 藕r贸de艂 kwas贸w omega-3 warto rozwa偶y膰 ich suplementacj臋. Wykazuj膮 dzia艂anie przeciwzapalne i maj膮 znaczenie dla prawid艂owego dzia艂ania uk艂adu immunologicznego. W okresie jesienno-zimowym warto stosowa膰 np. olej z w膮troby rekina.[1]

Witamina C

Suplementacja witamin膮 C najcz臋艣ciej kojarzy si臋 z zapobieganiem przezi臋bieniom 鈥 czy s艂usznie? Witamina C jest bardzo wa偶na dla naszego organizmu i najlepiej gdy przyjmuje si臋 j膮 wraz z diet膮, aby unikn膮膰 jej niedobor贸w. Badania wykazuj膮, 偶e dodatkowa, regularna suplementacja t膮 witamin膮 nie zmniejsza cz臋sto艣ci przezi臋bie艅, mo偶e ona jedynie nieco skr贸ci膰 ich czas trwania.[[7]]

Inozyna 鈥 czy jest skuteczna?

Popularno艣ci膮 w sezonie przezi臋bie艅 ciesz膮 si臋 preparaty z pranobeksem inozyny. Niestety, aktualne badania nie potwierdzaj膮 by mia艂a ona skuteczno艣膰 w leczeniu czy zapobieganiu przezi臋bie艅. Dost臋pne dane wskazuj膮, 偶e nie wykazuje ona istotnej aktywno艣ci w ust臋powaniu objaw贸w grypopodobnych.[[8]]

Wykaz 藕r贸de艂


[1]          Jankowska K., Suszczewicz N.: Naturalne metody wspomagania odporno艣ci w walce z koronawirusem.

[2]          Chastin S. F.M. et al.: Effects of Regular Physical Activity on the Immune System, Vaccination and Risk of Community- Acquired Infectious Disease in the General Population: Systematic Review and Meta-Analysis, 2021, Sports Med.; 51(8): 1673-1686

[3]          Rusi艅ska A. et al.: Zasady suplementacji i leczenia witamin膮 D 鈥 nowelizacja 2018r., Post臋py Neonatologii 2018, 24(1)

[4]          Bouillon R. et al.: Skeletal and Extraskeletal Actions of Vitamin D: Current Evidence and Outstanding Questions, Endocr Rev. 2019 1;40(4): 1109-1151

[5]          Marreiro DDN. Et al.: Antiviral and immunological activity of zinc and possible role in COVID-19. Br J Nutr. 2022 Apr 28;127(8): 1172-1179

[6]          Bronwyn S Berthon et al.: Effect of Lactoferrin Supplementation on Inflammation, Immune Function, and Prevention of Respiratory Track Infections in Humans: A Systematic Review and Meta-analysis, Advances in Nutrition, 2022

[7]          Hemila H., Chalker E.: Vitamin C for preventing and treating the common cold. Cochrane Database of Systematic Reviews 2013, Issue 1. Art. No.: CD000980

[8]          Beran J, Salapova E, Spajdel M; Isoprinosine pranobex is safe and effective for treatment of subjects with confeirmed acute respiratory viral infections: analysis and subgroup analysis from a Phase 4, randomised, placebo-controlled, double-blind study. BMC Infect Dis. 206 7;16(1): 648

Atopowe zapalenie sk贸ry 鈥 objawy, leczenie

Uporczywe sw臋dzenie, sucho艣膰 i zaczerwienie sk贸ry 鈥 te objawy s膮 charakterystyczne dla atopowego zapalenia sk贸ry (AZS). Czy wiesz, jak sobie z nimi skutecznie radzi膰? Kto jest najbardziej nara偶ony na rozw贸j AZS? 

Przyczyny atopowego zapalenia sk贸ry

Atopowe zapalenie sk贸ry (AZS) to przewlek艂a lub przewlekle nawracaj膮ca choroba zapalna. Nale偶y do najcz臋stszych sk贸rnych chor贸b alergicznych, dotyka ok. 20% dzieci i ok. 2,1-4,9% doros艂ych. Choroba ta jest wieloczynnikowa, w jej rozwoju rol臋 odgrywaj膮 zar贸wno przyczyny genetyczne, immunologiczne, jak i 艣rodowiskowe.[[1]]

W艣r贸d czynnik贸w genetycznych zwi臋kszaj膮cych ryzyko zachorowania mo偶na wymieni膰 geny podatno艣ci na AZS. Mutacje w niekt贸rych genach mog膮 zaburza膰 prawid艂owy rozw贸j bariery nask贸rkowej i w efekcie powodowa膰 prawie po艂ow臋 przypadk贸w tej choroby. Na podkre艣lenie zas艂uguje tak偶e historia rodzinna 鈥 je艣li w rodzinie wyst臋puje wyprysk, astma lub alergiczny katar, zwi臋ksza to ryzyko rozwoju AZS.

Nie bez znaczenia pozostaj膮 tak偶e czynniki 艣rodowiskowe takie jak:

  • klimat, pogoda i wilgotno艣膰 powietrza 鈥 suche powietrze mo偶e zaostrza膰 objawy choroby,
  • mieszkanie na wsi lub w mie艣cie 鈥 mieszkaj膮c na wsi ryzyko AZS jest mniejsze; wi膮偶e si臋 to m.in. z wi臋kszym zanieczyszczeniem miast,
  • posiadanie zwierz膮t 鈥 ich obecno艣膰 we wczesnym 偶yciu dzieci zmniejsza ryzyko rozwoju AZS,
  • zanieczyszczenie powietrza,
  • kontakt od najm艂odszych lat z mikroorganizmami nie wywo艂uj膮cymi chor贸b,
  • twardo艣膰 wody 鈥 im wy偶sza, tym mo偶e powodowa膰 wi臋ksze ryzyko.[[2]]

Czy atopowe zapalenie sk贸ry jest zara藕liwe?

Atopowe zapalenie sk贸ry nie jest chorob膮 zaka藕n膮. Nie mo偶na si臋 ni膮 zarazi膰 od innej osoby. Nale偶y jednak pami臋ta膰, 偶e ryzyko rozwoju AZS wzrasta 2-3 krotnie, gdy jedno z rodzic贸w choruje oraz nawet 5-krotnie, je艣li oboje rodzic贸w ma atopowe zapalenie sk贸ry.[2]

Jak wygl膮da atopowe zapalenie sk贸ry?

G艂贸wnymi objawami atopowego zapalenia sk贸ry s膮 sucho艣膰 i silny 艣wi膮d. Nasilenie zmian bywa r贸偶ne 鈥 u niekt贸rych pojawiaj膮 si臋 tylko ma艂e plamy suchej sk贸ry, a u innych stan zapalny obejmuje ca艂e cia艂o. Jasna sk贸ra mo偶e sta膰 si臋 zaczerwieniona, natomiast ciemniejsza czasem przybiera kolor br膮zowy, fioletowy lub szary.

Osoby zmagaj膮ce si臋 z AZS zwykle maj膮 okresy, gdy objawy s膮 ma艂o zauwa偶alne oraz okresy zaostrzenia choroby. Spontaniczne pogorszenia cz臋sto s膮 wynikiem czynnik贸w zaostrzaj膮cych, kt贸re zale偶nie od osoby obejmuj膮 np.:

  • myd艂o i detergenty,
  • przegrzanie,
  • szorstk膮 odzie偶,
  • stres,
  • infekcje sk贸ry,
  • 艂upie偶 zwierz臋cy (sier艣膰, 艣lina),
  • roztocza kurzu domowego,
  • niekt贸re pokarmy np. mleko krowie鈥 g艂贸wnie u niemowl膮t i ma艂ych dzieci,
  • py艂ki.

W ponad 60% przypadk贸w wyst臋puje podwy偶szone ryzyko rozwoju objaw贸w alergicznych ze strony innych narz膮d贸w. Mog膮 rozwin膮膰 si臋 alergia pokarmowa, alergiczny nie偶yt nosa lub astma oskrzelowa.[2,[3],[4]]

Atopowe zapalenie sk贸ry 鈥 leczenie

Celem leczenia AZS jest zmniejszenie objaw贸w 艣wi膮du i zapalenia sk贸ry oraz zapobieganie pogorszeniom. Istotn膮 kwesti膮 jest odpowiednia profilaktyka, unikanie czynnik贸w zaostrzaj膮cych chorob臋 oraz 艣cis艂e stosowanie si臋 do zalece艅 lekarza. W艣r贸d stosowanych terapii mo偶emy wyr贸偶ni膰:

  • miejscow膮 鈥 leki s膮 stosowane zewn臋trznie w miejscu zmian,
  • systemow膮 鈥 leki oddzia艂uj膮 na ca艂y organizm,
  • fototerapi臋[5,6].

Profilaktyka

Je偶eli dziecko nie ma jeszcze objaw贸w choroby, ale jest w grupie zwi臋kszonego ryzyka zaleca si臋, aby karmi膰 je piersi膮 co najmniej 6 miesi臋cy, unika膰 ekspozycji na dym tytoniowy i alergeny powietrzopochodne np. roztocza kurzu domowego oraz stosowa膰 emolienty.

Przy stwierdzonym AZS celem profilaktyki jest zapobieganie wyst臋powaniu i nasilaniu si臋 objaw贸w choroby. Obejmuje ona utrzymanie odpowiedniego nawil偶enia sk贸ry, poprzez stosowanie emolient贸w oraz u偶ywanie 艣rodk贸w hipoalergicznych do prania, k膮pieli czy prysznica. Odpowiednie nawil偶enie sk贸ry jest kluczowym elementem zar贸wno profilaktyki, jak i leczenia AZS.

Emolienty zawieraj膮:

  • substancje okluzyjne (np. wazelin臋), kt贸re zmniejszaj膮 utrat臋 wody przez nask贸rek,
  • substancje nawil偶aj膮ce, kt贸re wi膮偶膮 wod臋 (np. glicerol),
  • lipidy (np. kwasy t艂uszczowe) uszczelniaj膮ce barier臋 nask贸rkow膮.

Preparaty te nale偶y stosowa膰 2-3 razy dziennie w ilo艣ci minimum 200 g tygodniowo u dzieci i 500 g tygodniowo u doros艂ych. Najlepiej nak艂ada膰 je bezpo艣rednio po k膮pieli, gdy sk贸ra jest dobrze nawil偶ona. Emolienty wyst臋puj膮 w r贸偶nych postaciach np. krem贸w, balsam贸w, spray鈥櫭硍 oraz zamiennik贸w myd艂a, a wi臋c ka偶dy znajdzie odpowiadaj膮cy mu preparat.[[5],[6]]

Leczenie miejscowe

W przypadku uporczywego sw臋dzenia sk贸ry, ulg臋 przynie艣膰 mo偶e letnia k膮piel. Och艂adza ona i nawil偶a sk贸r臋 przed na艂o偶eniem emolient贸w. W ci臋偶kich przypadkach AZS 艣wi膮d pomagaj膮 ukoi膰 tzw. mokre opatrunki. Metoda ta polega na nak艂adaniu dw贸ch warstw opatrunk贸w. Na sk贸r臋 posmarowan膮 emolientem b膮d藕 odpowiednim lekiem, nak艂ada si臋 zwil偶ony opatrunek i przykrywa si臋 suchym.

Lekami stosowanymi w miejscowej terapii AZS s膮 glikokortykosteroidy oraz niesteroidowe 艣rodki immunomoduluj膮ce. Aby leczenie by艂o skuteczne i bezpieczne nale偶y stosowa膰 si臋 do zalece艅 lekarza, kt贸ry dobierze glikokortykosteroid w odpowiedniej do wieku i objaw贸w dawce. Lekarz wyt艂umaczy te偶, jak cz臋sto nale偶y stosowa膰 preparat. Cz臋stsze b膮d藕 rzadsze ni偶 wskazane u偶ytkowanie lek贸w mo偶e by膰 przyczyn膮 niepowodzenia terapii i wyst膮pienia dzia艂a艅 niepo偶膮danych.[5,6]

Fototerapia

Odpowiednie dawki promieniowania UV s膮 skuteczne w leczeniu umiarkowanego i ci臋偶kiego atopowego zapalenia sk贸ry u doros艂ych i m艂odzie偶y. Fototerapia mo偶e by膰 jedyn膮 terapi膮, b膮d藕 by膰 uzupe艂nieniem innych. Zwykle podaje si臋 j膮 2-3 razy w tygodniu w gabinecie lekarskim, albo w domu z zaleconego przez specjalist臋 urz膮dzenia.[5,6]

Leczenie systemowe

U pacjent贸w z ci臋偶kim atopowym zapaleniem sk贸ry oraz przy braku skuteczno艣ci leczenia miejscowego czy fototerapii, konieczne jest zastosowanie leczenia systemowego. W艣r贸d zalecanych lek贸w mo偶na wymieni膰:

  • doustne glikokortykosteroidy,
  • leki immunosupresyjne, czyli takie kt贸re b臋d臋 t艂umi膰 odpowied藕 uk艂adu immunologicznego, tym samym zmniejszaj膮c objawy choroby,
  • leki biologiczne, kt贸re wi膮偶膮 si臋 z odpowiednimi bia艂kami w organizmie, wp艂ywaj膮c na odpowied藕 immunologiczn膮,
  • leki przeciwhistaminowe 鈥 mog膮 by膰 stosowane jako leczenie wspomagaj膮ce w celu 艂agodzenia 艣wi膮du i dzia艂ania uspokajaj膮cego w przypadku zaburze艅 snu spowodowanym uporczywym sw臋dzeniem.

Niekt贸re leki biologiczne oraz immunosupresyjne s膮 dost臋pne w programach lekowych, co jest znacznym u艂atwieniem dla pacjent贸w.[1,5,6]

Wykaz 藕r贸de艂


[1]          Rekomendacja nr 48/2022 z dnia 27 maja 2022r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji w sprawie oceny leku Oluminat w ramach programu lekowego 鈥濴eczenie chorych z ci臋偶k膮 i umiarkowan膮 postaci膮 atopowego zapalenia sk贸ry鈥 (ICD-10: L20)

[2]          Weston WL., Howe W.: Atopic dermatitis (eczema): Pathogenesis, clinical manifestations, and diagnosis 2022 [dost臋p 06.09.2022]

[3]          NHS: Overview Atopic eczema. 2019 [dost臋p 06.09.2022]

[4]          Nowicki RJ. et al.: Leki biologiczne w terapii atopowego zapalenia sk贸ry 鈥 rekomendacje Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego oraz Polskiego Towarzystwa Medycyny rodzinnej, Przeg Dermatol 2020, 107, 409-423

[5]          Nowicki RJ. et al.: Atopowe zapalenie sk贸ry. Interdyscyplinarne rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne PTD, PTA, PTP otaz PTMR. Cz臋艣膰 I. Profilaktyka, leczenie miejscowe i fototerapia. Przegl Dermatol 2019, 106, 354-371.

[6]          Howe W.: Treatment od atopic dermatitis (eczema). UpToDate. 2022 [dost臋p 06.09.2022]


Infekcje u noworodka 鈥 jak rozpozna膰, kiedy do lekarza

Pierwsze miesi膮ce s膮 dla 艣wie偶o upieczonych rodzic贸w pe艂ne emocji. Czuj膮 rado艣膰 z narodzin dziecka, ale jednocze艣nie mog膮 pojawi膰 si臋 zmartwiania, kiedy maluszek choruje. Czy wiesz jakie s膮 objawy infekcji u noworodk贸w?

Infekcja u noworodka 鈥 objawy, kiedy do lekarza?

Rodzice powinni obserwowa膰 ka偶d膮 zmian臋 w zachowaniu swojego maluszka. Objawem, kt贸ry zwykle martwi opiekun贸w jest gor膮czka. Mo偶e ona by膰 symptomem wielu dolegliwo艣ci.

W przypadku niemowl臋cia powy偶ej trzeciego miesi膮ca 偶ycia, je偶eli nie ma podwy偶szonej temperatury, problem贸w z karmieniem czy snem, wizyta u lekarza nie jest konieczna. U noworodk贸w poni偶ej tego wieku zaleca si臋, aby skonsultowa膰 z lekarzem nawet niegro藕n膮 infekcj臋, jak np. katar.

Bezwzgl臋dnie nale偶y uda膰 si臋 do lekarza, je艣li u Twojej pociechy wyst膮pi cho膰by jeden z poni偶szych objaw贸w:

  • blada, popielata lub sina sk贸ra,
  • brak reakcji dziecka np. na dotyk,
  • p艂acz inny ni偶 zwykle (s艂aby o wysokim tonie),
  • nieprawid艂owy, przyspieszony oddech,
  • gor膮czka powy偶ej 38藲C  b膮d藕 temperatura poni偶ej 36藲C (rekomendowan膮 metod膮 pomiaru temperatury u noworodk贸w jest umieszczenie termometru elektronicznego b膮d藕 ciek艂okrystalicznego pod pach膮),
  • niebledn膮ca wysypka,
  • zdr臋twienie szyi,
  • drgawki,
  • wypuk艂e ciemi膮czko,
  • biegunka z odwodnieniem,
  • cz臋ste, silne wymioty oraz wymioty 偶贸艂ciowe (zielone lub 偶贸艂to-zielone).

Tych objaw贸w nie nale偶y lekcewa偶y膰, gdy偶 mog膮 by膰 sygna艂em powa偶nych chor贸b zagra偶aj膮cych 偶yciu. Gor膮czka wyst臋puje powszechnie podczas infekcji, jednak prawid艂owa temperatura czy zbyt niska nie wyklucza niebezpiecznego zaka偶enia.[[1],[2],[3]]

Infekcje wirusowe

Noworodek mo偶e zarazi膰 si臋 wirusem od mamy podczas porodu oraz ju偶 po urodzeniu od personelu szpitala czy cz艂onk贸w rodziny. Zaka偶enie wirusami jest cz臋stsze u noworodk贸w ni偶 u starszych niemowl膮t, cz臋艣ciowo z powodu s艂abszej odporno艣ci. W艣r贸d chor贸b wirusowych mo偶na wymieni膰:

  1. Gryp臋 鈥 charakteryzuje si臋 gor膮czk膮 i objawami zaka偶enia g贸rnych dr贸g oddechowych np. kaszlem.
  2. Zapalenie oskrzelik贸w wywo艂ane m.in. wirusem RSV 鈥 mo偶e powodowa膰 bezdech i 艣wiszcz膮cy oddech.
  3. Infekcj臋 SARS-CoV-2 鈥 mo偶e doprowadzi膰 do ci臋偶kiej niewydolno艣ci oddechowej z gor膮czk膮 i kaszlem.

Szczeg贸lnie niebezpieczne s膮 wirusy:

  1. Opryszczki pospolitej (HSV) 鈥 mo偶e by膰 przyczyn膮 zagra偶aj膮cego 偶yciu zaka偶enia o艣rodkowego uk艂adu nerwowego.
  2. Enterowirus i parechowirus 鈥 mog膮 powodowa膰 zapalenie opon m贸zgowych czy mi臋艣nia sercowego.
  3. 3.      Cytomegalii (CMV) 鈥 u wcze艣niak贸w i noworodk贸w z bardzo nisk膮 mas膮 urodzeniow膮 mo偶e wywo艂a膰 zesp贸艂 podobny do sepsy, zapalenie p艂uc, czy w膮troby i jelit.[[4]]

Infekcje bakteryjne

Dzieci s膮 nara偶one r贸wnie偶 na infekcje bakteryjne. Rozwin膮膰 mo偶e si臋 sepsa, bez towarzysz膮cych infekcji lub z takimi jak:

  • zaka偶enia uk艂adu moczowego (ZUM),
  • bakteremia (zaka偶enie krwi bakteriami),
  • zapalenie opon m贸zgowych,
  • zapalenie p艂uc,
  • zapalenie p臋pka,
  • zapalenie sutka,
  • ropie艅 sk贸ry.

Sepsa, nazywana te偶 posocznic膮, jest gwa艂town膮 reakcj膮 organizmu na zaka偶enie. Wyst臋puje gor膮czka, dreszcze, przyspieszona akcja serca, os艂abienie, przyspieszony oddech, b贸le mi臋艣ni, zasinienie i zaburzenia 艣wiadomo艣ci.  Stan ten zagra偶a 偶yciu, poniewa偶 prowadzi do niewydolno艣ci wielu narz膮d贸w.[4]

Ile trwa infekcja?

Przezi臋bienie u noworodka trwa nawet 10-14 dni. Czas leczenia powa偶nej infekcji b臋dzie zale偶a艂 od stanu dziecka i wynik贸w bada艅 krwi. Niekt贸re noworodki mog膮 potrzebowa膰 d艂u偶szego czasu na wyzdrowienie. 

Jakie czynniki zwi臋kszaj膮 ryzyko rozwoju infekcji u noworodka?

Niekt贸re noworodki s膮 bardziej nara偶one na rozw贸j infekcji ni偶 inne. W艣r贸d czynnik贸w, kt贸re zwi臋kszaj膮 ryzyko znajduj膮 si臋:

  • przedwczesne narodziny,
  • infekcja krwi, moczu lub kana艂u rodnego u matki przed porodem,
  • gor膮czka u matki podczas porodu,
  • poprzednio urodzone przez matk臋 dziecko mia艂o infekcj臋,
  • przedwczesne p臋kni臋cie b艂on p艂odowych.[7]

Jak leczy膰 infekcj臋 u noworodka?

Podczas infekcji u noworodka mo偶e pojawi膰 si臋 katar. Czasem wydzielina z nosa pozostaje niezauwa偶ona, dop贸ki nie stanie si臋 zabarwiona i g臋sta. Z katarem mo偶na poradzi膰 sobie domowymi metodami. W jaki spos贸b?

  1. Dbaj膮c o 艣wie偶e powietrze w otoczeniu dziecka. Warto chodzi膰 na spacery i wietrzy膰 pok贸j dziecka. Powietrze powinno by膰 wilgotne i nieco ch艂odniejsze. Mo偶na to osi膮gn膮膰, stosuj膮c nawil偶acze powietrza z ch艂odn膮 mgie艂k膮.
  2. Robi膮c inhalacj臋. Najlepszy do tego celu b臋dzie roztw贸r soli fizjologicznej. Taki aerozol nawil偶y drogi oddechowe.
  3. Stosuj膮c aspiratory. Noworodek nie potrafi sam wydmucha膰 nosa, wi臋c potrzebuje do tego pomocy. Mo偶emy wybiera膰 spo艣r贸d r贸偶nych produkt贸w 鈥 odci膮gacze do kataru na wdech rodzica, odsysacze pod艂膮czane do odkurzacza oraz odci膮gacze elektryczne. Farmaceuta w aptece pomo偶e wybra膰 najbardziej odpowiedni do Waszych potrzeb.       

W przypadku niekt贸rych zaka偶e艅 konieczne b臋dzie zastosowanie lek贸w przeciwwirusowych lub antybiotyk贸w, gdy chorob臋 spowodowa艂y bakterie. Lekarz dobierze odpowiedni lek i jego dawk臋 dostosowan膮 do wieku i masy dziecka. Terapia zwykle trwa od 2 do 7 dni, czasem mo偶e by膰 d艂u偶sza. Nale偶y wspomnie膰, 偶e antybiotyki nie zawsze s膮 konieczno艣ci膮. Podaje si臋 je tylko wtedy, gdy jest to uzasadnione.[[5],[6]]

Karmienie piersi膮 podczas infekcji noworodka

Je艣li noworodek czuje si臋 wystarczaj膮co dobrze, nie ma przeciwskaza艅 do karmienia piersi膮, a wr臋cz jest to zalecane. Poprzez pokarm uzyskuje od mamy przeciwcia艂a, kt贸re wzmacniaj膮 odporno艣膰. Je艣li dziecko nie jest w stanie ssa膰 piersi, istnieje opcja podawania mleka matki poprzez sond臋 nosowo-偶o艂膮dkow膮.[[7]]

Wykaz 藕r贸de艂


[1]          Gor膮czka u dzieci 鈥 rekomendacje post臋powania w praktyce podstawowej opieki zdrowotnej 鈥 KOMPAS GOR膭CZKA. Rekomendacje opracowane przez ekspert贸w: Polskiego Towarzystwa Pneumologii Dzieci臋cej, Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, Polskiego Towarzystwa Farmacji Klinicznej i Terapii. Family Medicine & Primary Care Review 2021; 23(1)

[2]          NICE Guidance: Neonatal infection: antibiotics for prevention and treatment. 2021

[3]          NICE Guidance: Postnatal care. 2021

[4]          R. Scarfone, Ch. S Cho: Ill-appearing infant (younger than 90 days of age): Couses. 2022 [dost臋p 25.08.2022]

[5]          FDA: Should You Give Kids Medicine for Coughs and Colds? 2021

[6]          H. F. Smitherman, Ch. G. Macias: The febrile neonate (28 days of age or younger): Outpatient evalutation and initial management [dost臋p 25.08.2022]

[7]          Infection in newborns. Information for patients and carers. NHS [dost臋p 26.08.2022]



W przychodni akceptujemy p艂atno艣膰 kart膮 p艂atnicz膮 oraz kredytow膮 Visa, Mastercard, Maestro.
karty_m

Bezp艂atny dost臋p do bezprzewodowego internetu dla wszystkich pacjent贸w przychodni.

Dane adresowe:

Przychodnia Boche艅ska
ul. Krakowska 27
32-700 Bochnia
14 611 63 63

Gabinet Okulistyczny
885-455-955

Godziny:

Podstawowa opieka zdrowotna (POZ):
poniedzia艂ek-pi膮tek: 08:00鈥18:00
sobota-niedziela: nieczynne

Poradnie specjalistyczne:
poniedzia艂ek-pi膮tek: 07:00鈥20:00
sobota-niedziela: nieczynne

Punkt pobra艅:
poniedzia艂ek-pi膮tek: 07:00鈥11:00
sobota: 07:30-11:30
niedziela: nieczynne